Thymele Logo
Search

τρίο [καλλιτεχνικό σχήμα] [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 4
Videos Icon 12
Videos Icon 5
[1]

Ορισμός

Καλλιτεχνικό σχήμα τριών ερμηνευτών / ερμηνευτριών που εμφανίζονται μαζί ως σταθερή ερμηνευτική μονάδα και συγκροτούν αναγνωρίσιμη κοινή καλλιτεχνική ταυτότητα.

Ανάπτυξη

Ως καλλιτεχνικό σχήμα, το τρίο συγκροτείται από τρεις ερμηνευτές / ερμηνεύτριες που εμφανίζονται μαζί επί σκηνής, σε ηχογραφήσεις ή σε οπτικοακουστικά έργα και αναγνωρίζονται από το κοινό ως ενιαία καλλιτεχνική μονάδα. Η σημασία προέκυψε κατ' επέκταση από το τρίο ως έργο για τρία εκτελεστικά μέρη, και ο όρος δηλώνει το σχήμα στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Κριτήριο του σχήματος είναι η κοινή ερμηνευτική παρουσία. Οι τριμελείς ομάδες συγγραφέων, συνθετών ή στιχουργών δεν συνιστούν τρίο με την έννοια αυτή. Η σύνθεση ενός τρίο μεταβάλλεται συχνά με τον χρόνο, ενώ πολλά σχήματα στηρίζονται σε συγγενικούς, κυρίως αδελφικούς, δεσμούς.


Στην έντεχνη μουσική το τρίο με πιάνο εδραιώθηκε ως μόνιμο σχήμα μουσικής δωματίου στις αρχές του 20ού αιώνα. Το σχήμα των Alfred Cortot [Αλφρέντ Κορτώ], Jacques Thibaud [Ζακ Τιμπώ] και Pau Casals [Παου Καζάλς], που συγκροτήθηκε το 1905, ανέδειξε το τρίο σε αυτοτελή ερμηνευτική μονάδα με σταθερό ρεπερτόριο. Το ίδιο πέτυχε και το Beaux Arts Trio [Τρίο Μπωζάρ], που ιδρύθηκε το 1955 και δραστηριοποιήθηκε επί μισό αιώνα. Το Τρίο Τσερνιάφσκι [Cherniavsky Trio] των αδελφών Λεβ Τσερνιάφσκι [Leo Cherniavsky], Γιαν Τσερνιάφσκι [Jan Cherniavsky] και Μισέλ Τσερνιάφσκι [Mischel Cherniavsky] περιόδευσε σε πολλές ηπείρους τις πρώτες δεκαετίες του αιώνα. Στην Ελλάδα το Τρίο Αθηνών παρουσίαζε στον Μεσοπόλεμο κύκλους συναυλιών με τα τρίο του Ludwig van Beethoven [Λούντβιχ βαν Μπετόβεν]. Στην όπερα οι Τρεις Τενόροι [The Three Tenors], ο Luciano Pavarotti [Λουτσιάνο Παβαρόττι], ο Plácido Domingo [Πλάθιδο Ντομίνγκο] και ο José Carreras [Χοσέ Καρρέρας], εμφανίστηκαν μαζί για πρώτη φορά στις Θέρμες του Καρακάλλα στη Ρώμη, στις 7 Ιουλίου 1990. Μετέφεραν το οπερατικό ρεπερτόριο σε στάδια και σε τηλεοπτικές μεταδόσεις μεγάλης κλίμακας.


Στη δημοφιλή μουσική το φωνητικό τρίο γνώρισε ευρεία απήχηση από τη δεκαετία του 1930. Οι Andrews Sisters [Άντριους Σίστερς], τρεις αδελφές με Έλληνα πατέρα, καθιέρωσαν την αρμονία τριών γυναικείων φωνών στη μουσική σουίνγκ. Οι Supremes [Σουπρήμς] αναδείχθηκαν στο πιο επιτυχημένο σχήμα της δισκογραφικής εταιρείας Motown τη δεκαετία του 1960. Το Trío Los Panchos [Τρίο Λος Πάντσος], που ιδρύθηκε στη Νέα Υόρκη το 1944, διέδωσε διεθνώς το λατινοαμερικανικό ρομαντικό τρίο [trío romántico]: τρεις κιθαριστές τραγουδούν σε αρμονία, ενώ η μικρότερη κιθάρα, το ρεκίντο [requinto], εκτελεί τις μελωδικές εισαγωγές. Στη φολκ σκηνή διακρίθηκαν οι Kingston Trio [Κίνγκστον Τρίο] και οι Peter, Paul and Mary [Πήτερ, Πωλ και Μαίρη]. Στο ροκ το σχήμα κιθάρας, μπάσου και τυμπάνων, γνωστό ως power trio [ισχυρό τρίο], καθιερώθηκε με τους Cream [Κρημ] και τους Jimi Hendrix Experience [Τζίμι Χέντριξ Εξπήριενς] (1966). Τα αδέλφια Bee Gees [Μπη Τζηζ] διέπρεψαν από τη δεκαετία του 1960 και αναδείχθηκαν σε πρωταγωνιστές της μουσικής ντίσκο τη δεκαετία του 1970.


Στην Ελλάδα φωνητικά τρίο, όπως το Τρίο Σαβαρή, συμμετείχαν ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 σε ηχογραφήσεις τραγουδιών της οπερέττας. Από τη δεκαετία του 1940, και κυρίως τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, πολλά φωνητικά τρίο εμφανίστηκαν στο ελαφρό μουσικό θέατρο και στα κέντρα διασκέδασης, συχνά με πρότυπο τα λατινοαμερικανικά σχήματα. Ανάμεσά τους ήταν το Τρίο Μπελκάντο, με σημαντική σταδιοδρομία στο εξωτερικό, το Τρίο Κιτάρα και το γυναικείο Τρίο Μέλοντυ. Το Τρίο Ατενέ [Trio Athénée] διακρίθηκε στο Παρίσι στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ενώ ακροβατικά σχήματα, όπως το Τρίο Μέμφις, εμφανίστηκαν με επιτυχία και εκτός Ελλάδας. Τη δεκαετία του 1950 η Έλλη Λαμπέτη, ο Γιώργος Παππάς και ο Δημήτρης Χορν συγκρότησαν θεατρικό τρίο, που επέκτεινε τη σύμπραξή του από τη σκηνή στον κινηματογράφο.


Στο τσίρκο το τρίο κλόουν στηρίζεται σε δύο αντιθετικούς τύπους. Ο Λευκός Κλόουν, με ασπροβαμμένο πρόσωπο και κομψή ενδυμασία, είναι ο σοβαρός και αυταρχικός. Ο Αύγουστος [auguste], με κόκκινη μύτη και ρούχα σε λάθος μέγεθος, είναι ο αδέξιος που δέχεται τα πειράγματα και τις τιμωρίες. Το τρίο προσθέτει έναν δεύτερο Αύγουστο, ο οποίος μεσολαβεί ανάμεσά τους και παίρνει κατά περίσταση το μέρος του ενός ή του άλλου. Το σχήμα το καθιέρωσαν από το 1909 οι αδελφοί François Fratellini [Φρανσουά Φρατελλίνι] (Λευκός Κλόουν), Albert Fratellini [Αλμπέρ Φρατελλίνι] (Αύγουστος) και Paul Fratellini [Πωλ Φρατελλίνι] (δεύτερος Αύγουστος). Από το 1915 έως το 1924 εμφανίζονταν στο Cirque Medrano και έπειτα στο Cirque d'Hiver, και έγιναν από τα δημοφιλέστερα ονόματα του παρισινού θεάματος του Μεσοπολέμου. Ο Jean Cocteau [Ζαν Κοκτώ] έγραψε γι' αυτούς τη φάρσα Le Bœuf sur le toit [Το βόδι στη στέγη, 1920], σε μουσική του Darius Milhaud [Νταριύς Μιγιώ]. Από το βωντβίλ προήλθαν οι Three Stooges [Τρίο Στούτζες], που πρωταγωνίστησαν σε σύντομες κωμικές ταινίες της Columbia από το 1934 έως το 1959. Στην Ιταλία οι Aldo, Giovanni e Giacomo [Άλντο, Τζοβάννι ε Τζάκομο] δραστηριοποιήθηκαν από το 1991 στο θέατρο, στην τηλεόραση και στον κινηματογράφο. Στο κουκλοθέατρο οι Yale Puppeteers [Γέιλ Πάπετιαρς], ο Harry Burnett [Χάρυ Μπέρνετ], ο Forman Brown [Φόρμαν Μπράουν] και ο Richard Brandon [Ρίτσαρντ Μπράντον], παρουσίασαν από τη δεκαετία του 1920 θεάματα μαριονέτας για ενήλικο κοινό.

Αγγλικά
trio
Γαλλικά
trio, le
Γερμανικά
Trio, das
Ιταλικά
trio, il

Σχετικοί όροι

σόλο, ντουέτο, κομπανία, φωνητικό σύνολο, αδελφικό καλλιτεχνικό σχήμα, σολίστ, μπάντα

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Τὸ θεατρικὸ τρίο τῆς πλατείας Συντάγματος Ἔλλη Λαμπέτη, Γιῶργος Παπᾶς, Δημήτρης Χορν πρωταγωνιστεῖ σὲ μιὰ νέα ἑλληνικὴ ταινία ποὺ γυρίσθηκε στὰ στούντιο τῆς Φίνος Φίλμς. Ὁ τίτλος της εἶναι Κυριακάτικο Ξύπνημα καὶ διαδίδεται ὅτι εἶναι μιὰ ἀπὸ τὶς καλύτερες ἑλληνικὲς ταινίες. […]»

Το περιοδικό Η γυναίκα και το σπίτι (1953) αποκαλεί «θεατρικό τρίο» την Έλλη Λαμπέτη, τον Γιώργο Παππά και τον Δημήτρη Χορν, που εμφανίζονταν μαζί σε θέατρο της πλατείας Συντάγματος. Το τρίο μετέφερε τη σκηνική του σύμπραξη στον κινηματογράφο με την ταινία Κυριακάτικο ξύπνημα.

Τὸ τρίο στὴν ὀθόνη: Λαμπέτη - Παπᾶς - Χορν. (1953, 16 Δεκεμβρίου). Ἡ γυναίκα καὶ τὸ σπίτι, 102, σ. 18.

Quote Icon

«Σήμερον, ὥραν 6.30 μ.μ., εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Ὠδείου Ἀθηνῶν τὸ Τρίο Ἀθηνῶν τῶν κ. κ. Σπ. Φαραντάτου, πιάνο, Φρ. Βολωνίνη, βιολί, καὶ δίδος Λήδας Κουρούκλη, βιολοντσέλλο, θὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὴν τρίτην καὶ τελευταίαν μὲ ἔργα διὰ τρίο τοῦ Μπετόβεν συναυλίαν του, ἡ ὁποία εἶνε ἀπὸ τὰς πλέον ἐνδιαφερούσας. Θὰ ἐκτελεσθοῦν κατ' αὐτὴν τὰ ὑπολειπόμενα τρίο τοῦ μεγάλου συνθέτου, ἤτοι α΄ τὸ ὑπ' ἀριθ. 9, β΄ τὸ ὑπ' ἀριθ. 3 καὶ τέλος τὸ περίφημον Τρίο εἰς τὸν Ἀρχιδούκα.»

Η Πρωία (1939) αναγγέλλει την τρίτη και τελευταία συναυλία του Τρίο Αθηνών, με τον Σπυρίδωνα Φαραντάτο (πιάνο), τον Φρειδερίκο Βολωνίνη (βιολί) και τη Λήδα Κουρούκλη (βιολοντσέλο), αφιερωμένη στα έργα του Ludwig van Beethoven [Λούντβιχ βαν Μπετόβεν]. Το απόσπασμα χρησιμοποιεί τον όρο τρίο και με τις δύο σημασίες του: για το σχήμα που ερμηνεύει και για τα έργα που ερμηνεύονται.

Συναυλία Τρίο Ἀθηνῶν. (1939, 18 Μαρτίου). Ἡ Πρωΐα, σ. 2.

Quote Icon

"In musical circles it is often a matter of interesting discussion as to what are the essential points that go to make up a really fine trio of musicians. The most important quality is sympathy. The individual players who make up the trio have to be in complete accord, not only as musicians, but in all other relations with one another there must be no friction or jealousy, either in their public or private life. The second essential quality is ensemble, or unity of idea and expression during interpretation; this can only be obtained by years of study and practice together."


«Στους μουσικούς κύκλους συζητείται συχνά με ενδιαφέρον ποια είναι τα ουσιώδη στοιχεία που συγκροτούν ένα πραγματικά εξαίρετο τρίο μουσικών. Η σημαντικότερη αρετή είναι η αμοιβαία συμπάθεια. Οι μουσικοί που απαρτίζουν το τρίο πρέπει να βρίσκονται σε απόλυτη σύμπνοια, όχι μόνο ως μουσικοί· και σε όλες τις άλλες σχέσεις τους δεν πρέπει να υπάρχει καμία τριβή ή ζήλια, ούτε στη δημόσια ούτε στην ιδιωτική τους ζωή. Η δεύτερη ουσιώδης αρετή είναι η συνοχή του συνόλου, δηλαδή η ενότητα ιδέας και έκφρασης κατά την ερμηνεία· αυτή κατακτάται μόνο με χρόνια κοινής μελέτης και εξάσκησης.»

Το δημοσίευμα της αυστραλιανής εφημερίδας The Brisbane Courier (1928) για το Τρίο Τσερνιάφσκι [Cherniavsky Trio] ορίζει δύο προϋποθέσεις για ένα εξαίρετο τρίο. Η πρώτη είναι η αμοιβαία συμπάθεια των μελών, χωρίς τριβές στη δημόσια και στην ιδιωτική ζωή. Η δεύτερη είναι η ενότητα ιδέας και έκφρασης στην ερμηνεία, που κατακτάται μόνο με χρόνια κοινής μελέτης.

The Cherniavsky Trio. (1928, 9 Μαΐου). The Brisbane Courier, σ. 23. nla.gov.au...

Quote Icon

«Ὑπάρχει στὸ Παρίσι ἕνα ἑλληνικὸ φωνητικὸ τρίο ποὺ ἀποκτᾶ τώρα φήμη μὲ τὴν ἐπωνυμία “Ἀτενέ” καὶ ποὺ ἐπωφελεῖται φυσικὰ ἀπὸ τὴν τεράστια ἐπιτυχία τῶν τραγουδιῶν τοῦ Χατζιδάκι. […] Ὁ πρῶτος δίσκος τοῦ Τρίο “Ἀτενέ”, ποὺ κυκλοφόρησε πρόσφατα, εἶναι ἀφιερωμένος στὰ τραγούδια ποὺ ἔγραψε ὁ πασίγνωστος Γάλλος συνθέτης Ζωρζ Βαν Παρὺς γιὰ ἕνα θεατρικὸ ἔργο ποὺ ἀνεβάστηκε τελευταῖα στὸ Παρίσι καὶ ποὺ ἀποτελεῖ διασκευὴ τοῦ πολύκροτου βιβλίου τοῦ Ροζὲ Περφὶτ Οἱ Πρεσβεῖες. Τὸ τρίο “Ἀτενέ” δίνει, φαίνεται, ἕναν τόνο αὐθεντικότητας στὰ ἐπεισόδια τοῦ ἔργου ποὺ ἐκτυλίσσονται στὴν Ἑλλάδα. Ἡ μόνη μας ἀπορία εἶναι γιατί οἱ τρεῖς καλλιτέχνες ἐπιμένουν νὰ παίζουν κιθάρα καὶ ὄχι μπουζούκι, ἀπὸ τὴ στιγμὴ ποὺ τὸ βασιλικὸ ὄργανο τῆς λαϊκῆς μας μουσικῆς ἔχει πιὰ κατακτήσει ὅλον τὸν κόσμο. […]»

Σημείωμα του Ταχυδρόμου (1961) για το ελληνικό φωνητικό τρίο Τρίο Ατενέ [Trio Athénée], που απέκτησε φήμη στο Παρίσι χάρη στην επιτυχία των τραγουδιών του Μάνου Χατζιδάκι [Manos Hadjidakis]. Το τρίο ηχογράφησε τα τραγούδια του Georges Van Parys [Ζωρζ Βαν Παρύς] για τη θεατρική διασκευή του βιβλίου Les Ambassades [Οι πρεσβείες] του Roger Peyrefitte [Ροζέ Περφίτ]. Ο συντάκτης / η συντάκτρια σχολιάζει με ειρωνεία την προτίμηση των τριών καλλιτεχνών για την κιθάρα αντί για το μπουζούκι.

Ἠχώ. (1961, 4 Φεβρουαρίου). [Άτιτλη λεζάντα φωτογραφίας]. Ὁ Ταχυδρόμος, σ. 5.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Λεζάντα: Οι Andrews Sisters [Άντριους Σίστερς], η LaVerne Andrews [Λαβέρν Άντριους], η Maxene…

Οι Supremes [Σουπρήμς], η Diana Ross [Ντάιανα Ρος], η Mary Wilson [Μαίρη Γουίλσον]

Το βρετανικό κωμικό μουσικό τρίο Hall, Norman & Ladd [Χωλ, Νόρμαν και Λαντ] ερμηνεύει το…

Οι Destiny's Child [Ντέστινυς Τσάιλντ], η Beyoncé [Μπιγιονσέ], η Kelly Rowland [Κέλλυ Ρόουλαντ]

Το αρμενικό φωνητικό τρίο Zulal [Ζουλάλ], η Teni Apelian [Τένι Απελιάν], η Yeraz…

Οι Lowe, Hite & Stanley [Λόου, Χάιτ και Στάνλεϋ] σε κωμικό νούμερο του βωντβίλ. Το

Οι Cream [Κρημ], ο Eric Clapton [Έρικ Κλάπτον] (κιθάρα), ο Jack Bruce [Τζακ Μπρους]

Οι Os Mutantes [Ους Μουτάντις], η Rita Lee [Ρίτα Λη], ο Arnaldo Baptista…

Η κλόουν Annie Fratellini [Άννυ Φρατελλίνι] παρουσιάζει την πορεία του τρίου των αδελφών François Fratellini…

Το Τρίο Κιτάρα ερμηνεύει το τραγούδι «Πού θα με πας» από την επιθεώρηση Κοντή φούστα

Η Natasha Patterson [Νατάσα Πάτερσον], η Julie Bergez [Ζυλί Μπερζέ] και η Dasha Sovik…

Η εναρκτήρια σκηνή της ταινίας κινουμένων σχεδίων Les Triplettes de Belleville [Το τρίο της…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Οι Yale Puppeteers [Γέιλ Πάπετιαρς], ο Harry Burnett [Χάρυ Μπέρνετ], ο Forman Brown…

Εξώφυλλο της παρτιτούρας του τραγουδιού «Σιγοψιχαλίζει…» του Ιωάννη Σπάρτακου, σε στίχους των Αλέκου Σακελλάριου

Οι Bee Gees [Μπη Τζηζ], τα αδέλφια Barry Gibb [Μπάρρυ Γκιμπ], Robin Gibb…

Οι The Three Tenors [Οι Τρεις Τενόροι], ο Luciano Pavarotti [Λουτσιάνο Παβαρόττι], ο

Ετικέτα δίσκου 78 στροφών της Columbia με το τραγούδι «Η πρώτη αγάπη» από την ομώνυμη…

βασική

Chirumbolo, P. (2008). Contaminazioni intermediatiche e ibridazioni postmoderne: Le commedie di Aldo, Giovanni e Giacomo tra teatro, televisione e cinema. Forum Italicum, 42/1, σσ. 114–128. doi.org...

Delbanco, N. (1985). The Beaux Arts Trio. New York: William Morrow.

Fleming, M. (1999). The Three Stooges: An illustrated history, from amalgamated morons to American icons. New York: Broadway Books.

Mariel, P. (Επιμ.). (1923). Les Fratellini: Histoire de trois clowns (J. Copeau, Πρόλ.). Paris: Société anonyme d'éditions.

Sforza, J. (2000). Swing it! The Andrews Sisters story. Lexington: University Press of Kentucky.

Wilson, M. (1986). Dreamgirl: My life as a Supreme. New York: St. Martin's Press.

συμπληρωματική

Cullen, F., Hackman, F., & McNeilly, D. (2006). Vaudeville old & new: An encyclopedia of variety performers in America (Τόμ. 1–2). New York: Routledge.

Rémy, T. (1945). Les clowns. Paris: Grasset.

Siegel, S., & Siegel, B. (2004). Three Stooges, The. Στο The encyclopedia of Hollywood (2η έκδ., σσ. 427–428). New York: Facts On File.

Warner, J. (2006). American singing groups: A history from 1940s to today (Αναθ. έκδ.). Milwaukee, WI: Hal Leonard.

Γραμματάς, Θ. (2017). Το ελληνικό θέατρο στον 20ό αιώνα: Συμβολή στην ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου (2η έκδ.). Αθήνα: Παπαζήσης.

Σειραγάκης, Μ. (2009). Το ελαφρό μουσικό θέατρο στη μεσοπολεμική Αθήνα: Οι άνθρωποι και τα έργα. Αθήνα: Καστανιώτης.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. τρίο [καλλιτεχνικό σχήμα]. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τρίο-[καλλιτεχνικό-σχήμα]

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «τρίο [καλλιτεχνικό σχήμα]». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τρίο-[καλλιτεχνικό-σχήμα].

MLA

«τρίο [καλλιτεχνικό σχήμα]». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τρίο-[καλλιτεχνικό-σχήμα].

1388