Thymele Logo
Search

οπτικές [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Μέθοδος αναλυτικής και συνθετικής προσέγγισης της σκηνικής παρουσίας, η οποία αναπτύχθηκε αρχικά στο πλαίσιο της χορογραφίας στις δεκαετίες 1960 και 1970 και επαναδιαμορφώθηκε για το θέατρο στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στις αρχές της δεκαετίας του 1990 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σήμερα αξιοποιείται διεθνώς για την εκπαίδευση ηθοποιών και άλλων ερμηνευτών/ερμηνευτριών των παραστατικών τεχνών, για τη συγκρότηση καλλιτεχνικών συνόλων και για την παραγωγή σκηνικής κίνησης.

Ανάπτυξη

Οι Οπτικές [Viewpoints] ως θεωρία και τεχνική αναπτύχθηκαν αρχικά από τη χορογράφο Mary Overlie [Μαίρη Όβερλι], η οποία επηρεάστηκε από τις πειραματικές αναζητήσεις της τέχνης του χορού της δεκαετίας του 1960 και ιδιαίτερα από τη δράση της ομάδας Judson Dance Theater, που περιλάμβανε πρωτοπόρους δημιουργούς, όπως τους Robert Dunn [Ρόμπερτ Νταν], David Gordon [Ντέιβιντ Γκόρντον], Yvonne Rainer [Υβόν Ράινερ], Steve Paxton [Στιβ Πάξτον] και John Cage [Τζον Κέιτζ]. Κύρια χαρακτηριστικά της καλλιτεχνικής δράσης της ομάδας ήταν ο αυτοσχεδιασμός, η επικέντρωση στη δημιουργική διαδικασία αντί στο τελικό αποτέλεσμα ή στη χορευτική δεξιοτεχνία και η έμφαση στην εσωτερική παρόρμηση και τη σωματική αλληλεπίδραση. Βασιζόμενη στις καινοτομίες αυτές, η Overlie στα τέλη της δεκαετίας του 1970 διαμόρφωσε έναν δικό της τρόπο δόμησης του χορευτικού αυτοσχεδιασμού - τις Έξι Οπτικές:

  • Χώρος
  • Σχήμα
  • Χρόνος
  • Συγκίνηση
  • Κίνηση
  • Πλοκή


Η θεατρική σκηνοθέτρια Anne Bogart [Άν Μπόγκαρτ], μετά τη γνωριμία της με την Overlie στο Τμήμα Πειραματικού Θεάτρου του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, και σε συνεργασία με την Tina Landau [Τίνα Λάνταου], ανασχημάτισε και επέκτεινε την ιδέα των έξι Οπτικών για θεατρική χρήση, διαμορφώνοντας τις εννέα σωματικές Οπτικές που αφορούν την κίνηση και χωρίζονται στις κατηγορίες του Χρόνου:

  • Ρυθμός: πόσο γρήγορα ή πόσο αργά συμβαίνει κάτι επί σκηνής
  • Διάρκεια: για πόση ώρα συνεχίζεται μια κίνηση ή μια σειρά κινήσεων⋅
  • Κιναισθητική απόκριση: η αυθόρμητη ενστικτώδης αντίδραση που προκύπτει από ένα αισθητηριακό ερέθισμα⋅
  • Επανάληψη: η επί σκηνής επανάληψη ενός στοιχείου (εσωτερική επανάληψη: το να επαναλαμβάνεται μια κίνηση εντός του σώματος, εξωτερική επανάληψη: το να επαναλαμβάνεται κάτι που βρίσκεται εκτός του σώματος)⋅

και του Χώρου:

  • Σχήμα: το περίγραμμα που σχηματίζει ένα ή περισσότερα σώματα στον χώρο (ευθείες γραμμές, καμπύλες, συνδυασμός ευθείων και καμπυλών)⋅
  • Χειρονομία: μια κίνηση που περιλαμβάνει μέρος ή μέρη του σώματος (συμπεριφορική χειρονομία: αναπαραστατική χειρονομία που ανήκει στον χειροπιαστό σωματικό κόσμο της ανθρώπινης συμπεριφοράς, εκφραστική χειρονομία: αφηρημένη ή συμβολική χειρονομία που εκφράζει εσωτερική κατάσταση, συναίσθημα, επιθυμία ή ιδέα)⋅
  • Αρχιτεκτονική: το φυσικό περιβάλλον μέσα στο οποίο πραγματοποιείται η δημιουργική διαδικασία και πώς επηρεάζει η επίγνωσή του την κίνηση⋅
  • Χωρική Σχέση: η απόσταση μεταξύ σωμάτων ή αντικειμένων επί σκηνής⋅
  • Τοπογραφία: το μοτίβο διαδρομής, το σχέδιο που δημιουργείται κατά την κίνησή μας στον χώρο.


Επιπλέον, οι Bogart και Landau πρόσθεσαν και μια σειρά από Φωνητικές Οπτικές που αφορούν κυρίως τον ήχο και τη φωνή:

  • Τονικό Ύψος
  • Δυναμική
  • Επιτάχυνση / Επιβράδυνση
  • Σιωπή
  • Χρώμα


Το σύστημα των Οπτικών αποτελείται από ένα σύνολο αρχών και όρων που περιγράφουν βασικές παραμέτρους της κίνησης μέσα στον χρόνο και τον χώρο. Οι αρχές αυτές λειτουργούν ως σημεία επίγνωσης που χρησιμοποιούν οι ερμηνευτές/ερμηνεύτριες κατά τη δημιουργική διαδικασία. Η εκπαίδευση στις Οπτικές μπορεί να ενσωματωθεί σε όλα τα στάδια των δοκιμών, κατά τη διαδικασία δημιουργίας σκηνικής τοποθέτησης [blocking], καθώς και για το ζέσταμα του θιάσου ή για τη διατήρηση της φρεσκάδας και του αυθορμητισμού μιας παράστασης σε βάθος χρόνου. Παράλληλα, οι αρχές των Οπτικών λειτουργούν ως εργαλείο για τη Σύνθεση, δηλαδή την τελική διαμόρφωση του καλλιτεχνικού έργου με σκοπό τη σκηνική παρουσίαση.


Η τεχνική των Οπτικών προσφέρει στον/στην μεμονωμένο/η καλλιτέχνη/ιδα τη δυνατότητα να καλλιεργεί την παρατήρηση της παρούσας στιγμής με ολοένα αυξανόμενη ευαισθησία και να ανταποκρίνεται με μεγαλύτερη ποικιλία εκφραστικών επιλογών. Παράλληλα, επιτρέπει σε μια ομάδα ηθοποιών να λειτουργεί από κοινού με αυθορμητισμό και διαίσθηση. Αποτελεί, επίσης, ιδιαίτερα αποτελεσματικό εργαλείο στη δημιουργία πρωτότυπων έργων στο πλαίσιο του θεάτρου της επινόησης [devised theatre].

Εναλλακτικές Εκδοχές

οπτικές γωνίες
Αγγλικά
viewpoints
Γαλλικά
viewpoints / points de vue, les
Γερμανικά
Viewpoints / Blickwinkel, die
Ιταλικά
viewpoints / punti di vista, i

Σχετικοί όροι

σωματικότητα, κινησιολογία, εκφραστικά μέσα, υποκριτικό ύφος, σκηνική παρουσία, χορογραφία, σκηνική κίνηση, θέατρο της επινόησης

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Εφαρμοσμένα είδη

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"The first thing you notice in initial work with Viewpoints training is the degree to which you are forced to let go of preparatory thinking in order to simply react. You work to juggle multiple awareness, leaving you to experience the connections you create with others in the room as you create them. ‘Things happen’ in Viewpoints work and, without foresight, you need to let things happen, see them happening, and then respond simultaneously.

This is the main component of the Viewpoint of kinaesthetic response – an awakening of physical and visceral connection where you feel the appropriate action to take and respond before you have the chance to intellectualise the consequences of your action. Someone walks by and, without thinking, you follow, only to turn sharply when someone across the room sits down. But in that seemingly unrelated string of actions, relationships are built that lead to the next action, until mini-dramas of visceral intent are played out. That level of response, placed within the formal condition of your existence in space and time, is the engine that drives Viewpoints work. As Bogart says, ‘you cannot make things happen; you can only create the circumstances in which something might occur’ (Bogart 2007: 54)".


«Το πρώτο που παρατηρείς αρχίζοντας την εκγύμναση στη μέθοδο των Οπτικών είναι ο βαθμός στον οποίο αναγκάζεσαι να αφήσεις κατά μέρος την προπαρασκευαστική σκέψη, ώστε να οδηγηθείς στην αυτόματη αντίδραση. Καταβάλλεις προσπάθεια για να ισορροπήσεις πολλαπλά ερεθίσματα, βιώνοντας τις συνδέσεις που δημιουργείς με τους άλλους στον χώρο, την ίδια στιγμή που τις δημιουργείς. Κατά την εξάσκηση με τις Οπτικές "συμβαίνουν πράγματα" και, χωρίς να τα έχεις προβλέψει, χρειάζεται να τα αφήσεις να συμβούν, να τα δεις να συμβαίνουν και έπειτα να ανταποκριθείς άμεσα.

Αυτό αποτελεί το βασικό στοιχείο της Οπτικής της κιναισθητικής απόκρισης — μια αφύπνιση της σωματικής και ενστικτώδους σύνδεσης, κατά την οποία νιώθεις την κατάλληλη δράση που πρέπει να αναλάβεις και ανταποκρίνεσαι πριν προλάβεις να αναλογιστείς τις συνέπειες της πράξης σου. Κάποιος περνά δίπλα σου και, χωρίς να το σκεφτείς, τον ακολουθείς, αλλά μόλις κάποιος στην απέναντι πλευρά κάθεται, στρέφεσαι απότομα προς τα εκεί. Όμως, μέσα σε αυτή την φαινομενικά άσχετη αλληλουχία δράσεων, κτίζονται σχέσεις που οδηγούν στην επόμενη κίνηση, έως ότου παιχτούν ολόκληρα μικρά "δράματα" ενστικτώδους πρόθεσης. Αυτό το επίπεδο ανταπόκρισης, τοποθετημένο μέσα στις δομικές συνθήκες της ύπαρξής σου στον χώρο και τον χρόνο, είναι η "μηχανή" που κινεί τη μέθοδο των Οπτικών. Όπως λέει η Bogart: "Δεν μπορείς να κάνεις τα πράγματα να συμβούν· μπορείς μόνο να δημιουργήσεις τις συνθήκες μέσα στις οποίες κάτι ενδέχεται να συμβεί".»

Το απόσπασμα αναδεικνύει τον πυρήνα της Οπτικής της κιναισθητικής απόκρισης [kinaesthetic response], μιας από τις θεμελιώδεις κατηγορίες της μεθόδου των Οπτικών [Viewpoints] της Anne Bogart και της Tina Landau, όπως εκείνες την κωδικοποίησαν στο εγχειρίδιο The Viewpoints Book (2005). Ο/η επιτελεστής/-στρια καλείται να εγκαταλείψει την προπαρασκευαστική σκέψη και να αντιδράσει αυθόρμητα στα ερεθίσματα του χώρου και των συνεργατών του/της, αναπτύσσοντας μια ενστικτώδη σωματική εγρήγορση που προηγείται της διανοητικής επεξεργασίας. Η αρχή «δεν μπορείς να κάνεις τα πράγματα να συμβούν, μπορείς μόνο να δημιουργήσεις τις συνθήκες μέσα στις οποίες κάτι ενδέχεται να συμβεί» συμπυκνώνει τη φιλοσοφία των Οπτικών ως μια μη καθοδηγητική σκηνική παιδαγωγική, η οποία προκρίνει τη συνθήκη της δυνητικότητας έναντι του προδιαγεγραμμένου αποτελέσματος.

Climenhaga, R. (2017). Anne Bogart and SITI Company: Creating the moment. Στο A. Hodge, Actor training (2η εκδ.). London: Routledge, σσ. 295-296.

Quote Icon

«Εντελώς διαφορετικές ως προς την προσέγγιση και την προέλευσή τους, η μέθοδος του Σουζούκι και οι Οπτικές Γωνίες έγιναν η καρδιά της εκπαίδευσης και της διδακτικής της ομάδας SITI. Η διδασκαλία των δύο αυτών μεθόδων εκπαίδευσης στο ίδιο σώμα συνεπάγεται δύναμη, εστίαση, ευελιξία, ακουστικότητα, αυθορμητισμό και παρουσία».

Στο απόσπασμα από τα γραπτά της Anne Bogart, η ίδια η συνιδρύτρια της SITI Company αρθρώνει τη θεωρητική νομιμοποίηση της σύζευξης δύο μεθόδων διαφορετικής προέλευσης που συγκρότησαν τον πυρήνα της εκπαιδευτικής και διδακτικής πρακτικής της εταιρείας, την οποία ίδρυσε μαζί με τον Ιάπωνα σκηνοθέτη Tadashi Suzuki [Ταντάσι Σουζούκι] το 1992: τη σωματικά απαιτητική μέθοδο Suzuki και τη χορογραφικά εμπνευσμένη μέθοδο των Οπτικών. Η Bogart αναγνωρίζει στη συνύπαρξη των δύο μεθόδων στο ίδιο σώμα του επιτελεστή / της επιτελέστριας μια διπλή σκηνική παιδαγωγική, η οποία συνδυάζει την πειθαρχία, τη συγκέντρωση και τη σωματική ένταση του Suzuki με την ευελιξία, την ακουστικότητα και τον αυθορμητισμό των Οπτικών. Η μαρτυρία τεκμηριώνει τη συνειδητή διαπολιτισμική επιλογή της Bogart να διαλέξει την ανατολική σωματική παράδοση με τη δυτική μεταμοντέρνα χορογραφική σκέψη, που είχε αντλήσει από την Mary Overlie [Μαίρη Όβερλι], ως διδακτικό πρόγραμμα του αμερικανικού σύγχρονου θεάτρου.

Μπόγκαρτ, Α. (2009). Ένας σκηνοθέτης προετοιμάζεται: Δοκίμια για την τέχνη και το θέατρο (Ε. Τζιρτζιλάκη, Μετ.). Αθήνα: Ηριδανός, σ. 30.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Βίντεο αφιερωμένο στην καλλιτεχνική συνεισφορά της Anne Bogart στη σκηνική πρακτική και τη θεατρική εκπαίδευση…

Ζέσταμα ομάδας ηθοποιών και χορευτών/τριών, βασισμένο στην τεχνική των Οπτικών. Ακαδημία Μουσικής και Θεάτρου…

Αποσπάσματα από την εφαρμογή της μεθόδου των Οπτικών στο πλαίσιο μαθήματος Υποκριτικής. Elon University, Βόρεια…

Tina Landau, ομιλία Everything and All at Once (A SpongeBobian Approach to Art and Life)

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Η χορογράφος Mary Overlie, δημιουργός της τεχνικής των Έξι Οπτικών, μπροστά από έναν πίνακα…

Εννοιολογικός χάρτης των Οπτικών της Anne Bogart, σε εκπαιδευτική παρουσίαση που αποτυπώνει τις θεμελιώδεις κατηγορίες…

Anne Bogart (γεν. 1951), Αμερικανίδα σκηνοθέτρια και θεωρητικός του θεάτρου, συνιδρύτρια και συνδιευθύντρια της SITI…

Eυριπίδης [Euripides], Τρῳάδες (415 π.Χ.), διασκευή του Jocelyn Clarke [Τζόσελιν Κλαρκ] με τίτλο Trojan Women…

βασική

Bogart, A. (2007). And then, you act: Making art in an unpredictable world. London: Routledge.

Dixon, M. B., & Smith, J. A. (επιμ.) (1995). Anne Bogart: Viewpoints. Lyme, NH: Smith and Kraus.

Herrington, J. (2000). Directing with the Viewpoints. Theatre Topics, 10 (2), 155–168.

Overlie, M. (2016). Standing in Space: The Six Viewpoints Theory and Practice. Billings, Montana: Fallon Press.

Μπόγκαρτ, Α., & Λάνταου, Τ. (2020). Το βιβλίο των Viewpoints: Πρακτικός οδηγός των Viewpoints και της Σύνθεσης (Ν. Φώσκολου, Μετ.). Αθήνα: Πατάκης.

συμπληρωματική

Bond, W. (2002). SITI: Why We Train. Στο Potter, N. (επιμ.). Movement for Actors (σσ. 243–251). New York: Allworth.

Climenhaga, R. (2017). Anne Bogart and SITI Company: Creating the moment. Στο Hodge, A., Actor training (2η εκδ.) (σσ. 288-304). London: Routledge.

Davidson, A. (2021). Identifying Eurhythmics in Actor Training: The Viewpoints of Time and Space. Le Rythme: The Artistic Identity of Eurhythmics, 11-18.

Μπόγκαρτ, Α. (2009). Ένας σκηνοθέτης προετοιμάζεται: Δοκίμια για την τέχνη και το θέατρο (Ε. Τζιρτζιλάκη, Μετ.). Αθήνα: Ηριδανός.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. οπτικές. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/οπτικές

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «οπτικές». Ανακτήθηκε 14 August 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/οπτικές.

MLA

«οπτικές». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 14 August 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/οπτικές.

1733