Thymele Logo
Search

Οπερά-Κωμίκ [θεατρικός οργανισμός] [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 6
[1]

Ορισμός

Γαλλικός λυρικός θεσμός με έδρα τη Salle Favart [Σαλ Φαβάρ] στην Place Boieldieu [Πλας Μπουαλντιέ] του Παρισιού, ιδρυμένος το 1714, ο οποίος συνδέθηκε με τη γέννηση και την εδραίωση του ομώνυμου λυρικού είδους και αποτελεί από τον 18ο αιώνα έως σήμερα έναν από τους κεντρικούς φορείς της γαλλικής μουσικοθεατρικής δημιουργίας.

Ανάπτυξη

Η Οπερά-Κωμίκ [Opéra-Comique] συγκαταλέγεται μεταξύ των παλαιότερων και σημαντικότερων θεσμών της γαλλικής λυρικής σκηνής, με ιστορική διαδρομή που εκτείνεται από τις αρχές του 18ου αιώνα έως τη σύγχρονη εποχή. Η γένεσή της ανάγεται στη δραστηριότητα των θιάσων που εμφανίζονταν στα μεγάλα παρισινά παζάρια, το Foire Saint-Germain [Φουάρ Σαιν-Ζερμαίν] και το Foire Saint-Laurent [Φουάρ Σαιν-Λωράν], χώρους λαϊκής ψυχαγωγίας που υπήρχαν από τον Μεσαίωνα και φιλοξενούσαν φάρσες, ακροβατικά, παραστάσεις με μαριονέτες και μουσικά νούμερα με δημοφιλή τραγούδια [βωντβίλ]. Από τη συνάντηση αυτής της λαϊκής παράδοσης με την οπερατική λυρική φόρμα προέκυψε σταδιακά ένας νέος μουσικοθεατρικός θεσμός, ο οποίος επισημοποιήθηκε περί το 1714.


Κατά τον 18ο αιώνα, η Οπερά-Κωμίκ απέκτησε διακριτή θεσμική υπόσταση μέσω διαδοχικών συμφωνιών με τη Βασιλική Ακαδημία Μουσικής [Académie royale de Musique]. Το 1762 συγχωνεύθηκε με το θέατρο της ιταλικής κωμωδίας Comédie-Italienne [Κομεντί-Ιταλιέν] και εγκαταστάθηκε στο Μέγαρο της Βουργουνδίας [Hôtel de Bourgogne]. Περί το 1780 ανέκτησε την αυτονομία και την αρχική της ονομασία, μολονότι η επωνυμία Théâtre-Italien εξακολούθησε να χρησιμοποιείται στην κοινή χρήση έως τα τέλη του αιώνα, και το 1783 μεταφέρθηκε στην πρώτη Salle Favart, αρχιτεκτονικό έργο του Jean-François Heurtier [Ζαν-Φρανσουά Ερτιέ], χωρητικότητας περίπου 1.100 θέσεων. Το 1801 συγχωνεύθηκε με το Théâtre Feydeau [Τεάτρ Φεντώ] και εγκαταστάθηκε στην αίθουσά του, ενώ το 1807 ο Ναπολέων Α΄ την αναγνώρισε ως ένα από τα τέσσερα κύρια θέατρα του Παρισιού. Μετά την πυρκαγιά που κατέστρεψε την πρώτη Salle Favart το 1838, ανεγέρθηκε στην ίδια θέση η δεύτερη, έργο του αρχιτέκτονα Louis Charpentier [Λουί Σαρπαντιέ], χωρητικότητας περίπου 1.500 θέσεων, η οποία εγκαινιάστηκε το 1840 με αναβίωση του έργου Το λιβάδι των γραμματισμένων [Le pré aux clercs] (1832) του Ferdinand Hérold [Φερντιινάν Ερόλντ].


Στη διάρκεια του 19ου αιώνα, η Οπερά-Κωμίκ λειτούργησε με σχεδόν καθημερινές παραστάσεις και σύστημα ετήσιας μίσθωσης θεωρείων, εξυπηρετώντας ένα κοινό το οποίο από αριστοκρατικό προ του 1848 μετασχηματίσθηκε σταδιακά σε κατεξοχήν αστικό. Ο διευθυντής Émile Perrin [Εμίλ Περρέν] ανανέωσε σημαντικά το ρεπερτόριο, ενώ έως το 1864 διατηρήθηκε η θεσμική υποχρέωση ενσωμάτωσης ομιλούμενων πεζών μερών στα παρουσιαζόμενα έργα. Η σκηνή της φιλοξένησε τις πρεμιέρες σημαντικών έργων του Daniel-François-Esprit Auber [Ντανιέλ-Φρανσουά-Εσπρί Ωμπέρ], του Fromental Halévy [Φρομαντάλ Αλεβύ], του Georges Bizet [Ζωρζ Μπιζέ] (Κάρμεν, 1875), του Léo Delibes [Λεό Ντελίμπ] (Λακμέ, 1883) και του Jules Massenet [Ζυλ Μασνέ] (Μανόν, 1884), καθώς και την πρώτη εκτέλεση της Καταδίκης του Φάουστ [La damnation de Faust] (1846) του Hector Berlioz [Εκτόρ Μπερλιόζ] σε συναυλιακή μορφή. Η καταστροφική πυρκαγιά της 25ης Μαΐου 1887 προκάλεσε ογδόντα τέσσερις θανάτους, οδήγησε στην παραίτηση του διευθυντή Léon Carvalho [Λεόν Καρβάλιο] και στην ανέγερση της τρίτης Salle Favart από τον Louis Bernier [Λουί Μπερνιέ], η οποία εγκαινιάστηκε στις 7 Δεκεμβρίου 1898 παρουσία του προέδρου Félix Faure [Φελίξ Φωρ].


Κατά τον 20ό αιώνα, η Οπερά-Κωμίκ συνέχισε να αποτελεί χώρο καλλιτεχνικής πρωτοπορίας, παρά τις διοικητικές μεταβολές και τις οικονομικές πιέσεις. Φιλοξένησε εμβληματικές πρεμιέρες, μεταξύ των οποίων αυτή του Πελλέα και Μελισσάνθης [Pelléas et Mélisande] (1902) του Claude Debussy [Κλωντ Ντεμπυσσύ], καθώς και έργα των Paul Dukas [Πωλ Ντυκά] (Αριάδνη και Κυανοπώγων [Ariane et Barbe-Bleue], 1907) και Maurice Ravel [Μωρίς Ραβέλ] (Η ισπανική ώρα [L'heure espagnole], 1911). Η συγχώνευση με την Όπερα του Παρισιού το 1939, στο πλαίσιο της Réunion des Théâtres Lyriques Nationaux, και η προσωρινή κατάργηση του θιάσου το 1972 σήμαναν διαδοχικές κρίσεις θεσμικής ταυτότητας. Από το 1990 η Οπερά-Κωμίκ ανέκτησε τη διοικητική της αυτονομία, ενώ το 2005 ανακηρύχθηκε θέατρο εθνικής εμβέλειας [théâtre national] και ακολούθησε διπλή στρατηγική ανάδειξης του ιστορικού της ρεπερτορίου και υποστήριξης της σύγχρονης μουσικοθεατρικής δημιουργίας.

Αγγλικά
Opéra-Comique
Γαλλικά
Opéra-Comique, l'[e]
Γερμανικά
Opéra-Comique, die
Ιταλικά
Opéra-Comique, l'[a]

Σχετικοί όροι

ιταλική σκηνή, επιχορήγηση, θεατρικό μουσείο, ιμπρεσάριος, θεατρώνης, μηχανική της σκηνής, σχάρα

Πεδίο εφαρμογής

• Μουσική / μουσικό θέατρο

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"Although Offenbach had composed several grand operas over the years, none had enjoyed major success. He collaborated on and off over several years with poet Jules Barbier on Les contes d’Hoffmann but kept setting it aside to complete new operetta scores that were not among his best efforts. The Opéra-Comique finally agreed to present Hoffmann, but the costly production suffered a succession of delays. Despite crippling pain, the composer supervised rehearsals until his health collapsed. Offenbach died on 5 October 1880 at the age of sixty-one. When rain thinned the crowd at his funeral, one friend never wavered. Hortense Schneider walked with the coffin all the way to Montmartre Cemetery. In February 1881, Les contes d’Hoffmann premiered, and it remains a favourite at opera houses worldwide."


«Παρότι ο Offenbach [Ζακ Όφφενμπαχ] είχε συνθέσει αρκετές γκραντ-οπερά με την πάροδο των ετών, καμία δεν είχε γνωρίσει μεγάλη επιτυχία. Συνεργάστηκε επί σειρά ετών, με διακοπές, με τον ποιητή Jules Barbier [Ζυλ Μπαρμπιέ] για Τα παραμύθια του Χόφφμαν [Les contes d'Hoffmann], αλλά διαρκώς παραμέριζε το έργο προκειμένου να ολοκληρώσει νέες παρτιτούρες οπερέττας, οι οποίες δεν συγκαταλέγονταν ανάμεσα στα καλύτερα επιτεύγματά του. Η Οπερά-Κωμίκ δέχθηκε τελικά να παρουσιάσει το έργο, ωστόσο η πολυδάπανη παραγωγή υπέστη διαδοχικές καθυστερήσεις. Παρά τους αφόρητους πόνους, ο συνθέτης επέβλεπε τις δοκιμές έως ότου κατέρρευσε η υγεία του. Ο Όφφενμπαχ απεβίωσε στις 5 Οκτωβρίου 1880, σε ηλικία εξήντα ενός ετών. Όταν, λόγω βροχής, το πλήθος στην κηδεία του αραίωσε, μία φίλη έμεινε ακλόνητη: η Hortense Schneider [Ωρτάνς Σνεντέρ] συνόδευσε τη σορό με τα πόδια έως το Νεκροταφείο της Μονμάρτρης. Τον Φεβρουάριο του 1881 τα Παραμύθια του Χόφφμαν έκαναν πρεμιέρα και έκτοτε συγκαταλέγονται στα προσφιλή έργα των λυρικών θεάτρων ανά τον κόσμο.»

Το παράθεμα φωτίζει τις δύσκολες συνθήκες σύνθεσης και πρώτης παρουσίασης των Παραμυθιών του Χόφφμαν [Les contes d'Hoffmann] (1881) του Jacques Offenbach [Ζακ Όφφενμπαχ] στην Οπερά-Κωμίκ, λίγους μήνες μετά τον θάνατο του συνθέτη. Η επιλογή του θεσμού να αναλάβει την παραγωγή ενός έργου διαφορετικής εμβέλειας από τις τυπικές οπερέττες του Όφφενμπαχ μαρτυρεί τη διάθεση της Οπερά-Κωμίκ να φιλοξενήσει φιλόδοξες νέες λυρικές συνθέσεις, πολιτική η οποία διατηρείται έως σήμερα.

Kenrick, J. (2019). French Operetta: Offenbach and Company. Στο A. Belina & D. B. Scott (Επιμ.), The Cambridge Companion to Operetta (σσ. 17–31, εδώ 30). Cambridge: Cambridge University Press.

Quote Icon

"Massenet worked closely with his librettists in spring 1882, completed the piano score later that year, and finished the orchestration in summer 1883. He had the score printed before rehearsals started at the Opéra-Comique, as was his practice to minimize opportunities for interference from Léon Carvalho. The premiere was a success with the public and most of the press, and Manon remained in the Opéra-Comique repertory until 1959, reaching over 2000 performances."


«Ο Massenet συνεργάστηκε στενά με τους λιμπρετίστες την άνοιξη του 1882, ολοκλήρωσε το σπαρτίτο αργότερα τον ίδιο χρόνο και την ενορχήστρωση το καλοκαίρι του 1883. Φρόντισε να εκτυπωθεί η παρτιτούρα πριν από την έναρξη των δοκιμών στην Οπερά-Κωμίκ, κατά την πάγια πρακτική του να ελαχιστοποιεί τις ευκαιρίες παρέμβασης του Léon Carvalho. Η πρεμιέρα σημείωσε επιτυχία τόσο στο κοινό όσο και στο μεγαλύτερο μέρος του Τύπου, ενώ η Μανόν παρέμεινε στο ρεπερτόριο της Οπερά-Κωμίκ έως το 1959, ξεπερνώντας τις 2.000 παραστάσεις.»

Το παράθεμα τεκμηριώνει την εξαιρετική εμπορική και καλλιτεχνική επιτυχία της Μανόν (1884) του Jules Massenet στην Οπερά-Κωμίκ, όπου το έργο παρέμεινε στο ρεπερτόριο επί εβδομήντα πέντε συναπτά έτη και ξεπέρασε τις 2.000 παραστάσεις. Η μνεία της προληπτικής εκτύπωσης της παρτιτούρας ως άμυνας έναντι των παρεμβάσεων του διευθυντή Léon Carvalho αποκαλύπτει τις σύνθετες σχέσεις εξουσίας ανάμεσα στους συνθέτες και στη διοίκηση του οργανισμού κατά τον ύστερο 19ο αιώνα. Το απόσπασμα φωτίζει συνεπώς τη διττή λειτουργία της Οπερά-Κωμίκ ως φορέα διατήρησης του ρεπερτορίου και ως πεδίου θεσμικών εντάσεων.

Milnes, R. (1992). Manon. Στο S. Sadie (Επιμ.), The New Grove Dictionary of Opera (τόμ. 3, σσ. 188–189). London: Macmillan.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Η Noëmie Roussel [Νοεμί Ρουσσέλ] ξεναγεί στα παρασκήνια της Οπερά-Κωμίκ και παρουσιάζει πέντε πτυχές της…

Η Agnès Terrier [Ανιές Τεριέ], δραματουργός της Οπερά-Κωμίκ, ξεναγεί στα παρασκήνια της Salle Favart [Σαλ…

Αποσπάσματα από την παράσταση της οπερά-κωμίκ Lakmé [Λακμέ] (1883) του Léo Delibes [Λεό…

Αποσπάσματα της παράστασης L'amant jaloux, ou Les fausses apparences [Ο ζηλιάρης εραστής ή Τα…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Η πρώτη Salle Favart [Σαλ Φαβάρ], έργο του αρχιτέκτονα Jean-François Heurtier [Ζαν-Φρανσουά Ερτιέ] με χωρητικότητα…

Χαρακτικό με την πυρκαγιά της 25ης Μαΐου 1887, η οποία ξέσπασε κατά τη διάρκεια παράστασης…

Σχέδιο της κύριας πρόσοψης της τρίτης Salle Favart [Σαλ Φαβάρ] από τον αρχιτέκτονα Louis Bernier…

Το σημερινό κτίριο της Οπερά-Κωμίκ στην Place Boieldieu [Πλας Μπουαλντιέ] των Παρισίων, τρίτη κατά σειρά…

Το φουαγιέ της Οπερά-Κωμίκ, χαρακτηριστικό δείγμα της διακοσμητικής πολυτέλειας των γαλλικών λυρικών θεάτρων του…

Η σκηνή της Οπερά-Κωμίκ σήμερα (φωτογραφία: Stefan Brion [Στεφάν Μπριόν]). Η εικόνα αποτυπώνει το έργο…

βασική

Bara, O. (2001). Le Théâtre de l'Opéra-Comique sous la Restauration: enquête autour d'un genre moyen. Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms.

Charlton, D. (1986). Grétry and the Growth of Opéra-comique. Cambridge: Cambridge University Press.

Charlton, D. (2021). Popular Opera in Eighteenth-Century France: Music and Entertainment before the Revolution. Cambridge: Cambridge University Press.

Frassà, L. (Επιμ.) (2011). The Opéra-comique in the Eighteenth and Nineteenth Centuries. Turnhout: Brepols.

Lacombe, H. (1999). The Writing of Exoticism in the Libretti of the Opéra-Comique, 1825–1862. Cambridge Opera Journal, 11(2), 135–158.

Saint Pulgent, M. de (2010). L'Opéra-comique: le gavroche de la musique. Paris: Gallimard.

Taïeb, P. (2003). Dix scènes d'opéra-comique sous la Révolution: quelques éléments pour une histoire culturelle du théâtre lyrique français. Histoire, économie et société, 22(2), 239–260.

συμπληρωματική

Ayers, A. (2004). The Architecture of Paris. Stuttgart, London: Edition Axel Menges.

Kennedy, M., & Kennedy, J. B. (2012). The Oxford Dictionary of Music (6η έκδ., T. Rutherford-Johnson, Επιμ.). Oxford: Oxford University Press.

Kenrick, J. (2019). French Operetta: Offenbach and Company. Στο A. Belina & D. B. Scott (Επιμ.), The Cambridge Companion to Operetta (σσ. 17–31). Cambridge: Cambridge University Press.

Sadie, S. (Επιμ.) (1992). The New Grove Dictionary of Opera (τόμ. 3). London: Macmillan.

Saint Pulgent, M. de (1999). Le gouvernement de la culture. Paris: Gallimard.

Soubies, A., & Malherbe, C. (1893). Histoire de l'Opéra-Comique: la seconde salle Favart, 1860–1887. Paris: Marpon et Flammarion.

Wild, N., & Charlton, D. (2005). Théâtre de l'Opéra-Comique, Paris: répertoire 1762–1972. Sprimont: Mardaga.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Οπερά-Κωμίκ [θεατρικός οργανισμός]. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/οπερά-κωμίκ-[θεατρικός-οργανισμός]

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «Οπερά-Κωμίκ [θεατρικός οργανισμός]». Ανακτήθηκε 30 September 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/οπερά-κωμίκ-[θεατρικός-οργανισμός].

MLA

«Οπερά-Κωμίκ [θεατρικός οργανισμός]». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 30 September 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/οπερά-κωμίκ-[θεατρικός-οργανισμός].

1326