Thymele Logo
Search

ακρόαση [ακροαματική πρόσληψη] [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Ενεργητική και εμπρόθετη διεργασία ηχητικής πρόσληψης, κατά την οποία ο αποδέκτης / η αποδέκτρια εστιάζει την προσοχή του σε μουσικά, θεατρικά, μουσικοθεατρικά ή ευρύτερα παραστατικά συμβάντα και τα υποβάλλει σε νοητική, συγκινησιακή και αισθητική επεξεργασία, καθοριζόμενη κάθε φορά από τις ακουστικές συνθήκες, τα μέσα μετάδοσης και το πολιτισμικό υπόβαθρο του ακροατή ή της ακροάτριας.

Ανάπτυξη

Η ακρόαση διακρίνεται από την ακοή, δηλαδή την ακούσια λειτουργία του ακουστικού μηχανισμού που καταγράφει αδιακρίτως τα ηχητικά ερεθίσματα. Ακρόαση συντελείται όταν η προσοχή στρέφεται σκόπιμα προς ένα ηχητικό αντικείμενο, το απομονώνει από το ηχητικό περιβάλλον, το αναγνωρίζει, το ερμηνεύει και το αξιολογεί. Πρόκειται συνεπώς για πράξη πολιτισμική και ιστορικά μεταβλητή: οι τρόποι με τους οποίους ακούει ένα κοινό διαμορφώνονται από τη μουσική παιδεία, τις συμβάσεις του είδους, την αρχιτεκτονική του χώρου και τις τεχνολογίες αναπαραγωγής.


Η θεωρία του 20ού αιώνα ανέδειξε την τυπολογία των ακροαματικών τρόπων. Ο Pierre Schaeffer [Πιερ Σαιφφέρ] διέκρινε τέσσερις στάσεις του ακροατή απέναντι στον ήχο και εισήγαγε την έννοια της ακουσματικής ακρόασης, όπου η πηγή παραμένει αθέατη και ο ήχος γίνεται αντιληπτός ως αυτοτελές αντικείμενο. Ο Michel Chion [Μισέλ Σιόν] συστηματοποίησε τη διάκριση ανάμεσα στην αιτιακή, τη σημασιακή και την περιορισμένη ακρόαση. Ο Theodor W. Adorno [Τέοντορ Β. Αντόρνο] κατέταξε τους ακροατές και τις ακροάτριες σε τύπους ανάλογα με τον βαθμό δομικής κατανόησης της μουσικής, ενώ ο Roland Barthes [Ρολάν Μπαρτ] συνέδεσε την ακρόαση με τη διυποκειμενική σχέση και την επιθυμία. Ο Christopher Small [Κρίστοφερ Σμωλ], με την έννοια της μουσικοτροπίας, θεώρησε την ακρόαση ισότιμη μορφή συμμετοχής στο μουσικό γεγονός.


Η ιστορία της ακρόασης συμβαδίζει με την ιστορία των μέσων. Στα θέατρα του 18ου αιώνα το κοινό συνομιλούσε, γευμάτιζε και μετακινείτο κατά τη διάρκεια της παράστασης. Η επιβολή της σιωπής και της συγκεντρωμένης προσοχής υπήρξε επίτευγμα του 19ου αιώνα, με πρότυπο το Φεστιβάλ Θέατρο του Bayreuth [Μπαϋρόιτ], όπου η συσκότιση της πλατείας και η απόκρυψη της ορχήστρας μετέτρεψαν την ακρόαση σε τελετουργία. Το Théâtrophone [θεατρόφωνο], που παρουσιάστηκε στο Παρίσι το 1881, επέτρεψε για πρώτη φορά την τηλεακρόαση παραστάσεων μέσω τηλεφωνικής γραμμής. Ακολούθησαν η ηχογράφηση, το ραδιόφωνο και η ψηφιακή διανομή, τα οποία αποσύνδεσαν οριστικά τον ήχο από τη σκηνή και γέννησαν αυτόνομα είδη, όπως το ραδιοφωνικό θέατρο και η ηχητική τέχνη, όπου η δραματουργία, ο χώρος και ο χρόνος οικοδομούνται αποκλειστικά με ηχητικά μέσα.


Στις παραστατικές τέχνες η ακρόαση λειτουργεί σε δύο επίπεδα. Από την πλευρά του ακροατηρίου συνυπάρχει με τη θέαση σε μεταβλητή ισορροπία, η οποία εξαρτάται από το είδος: στην όπερα και στο μουσικό θέατρο υπερισχύει, στον χορό υποστηρίζει, στο θέατρο πρόζας οργανώνει την πρόσληψη του λόγου. Από την πλευρά της σκηνής, η ακρόαση αποτελεί θεμελιώδη τεχνική των ερμηνευτών και των ερμηνευτριών: το ομαδικό παίξιμο, ο συντονισμός του φωνητικού συνόλου και η απόκριση στην ατάκα προϋποθέτουν διαρκή ακροαματική εγρήγορση.


Οι σύγχρονες πρακτικές διεύρυναν το πεδίο. Ο R. Murray Schafer [Ρ. Μάρρεϋ Σέιφερ] καθιέρωσε τη μελέτη του ηχοτοπίου και την ακουστική οικολογία, ενώ η Pauline Oliveros [Πωλίν Ολιβέρος] ανέπτυξε την εις βάθος ακρόαση [deep listening] ως μέθοδο ακουστικής άσκησης, η οποία συνδυάζει τον αυτοσχεδιασμό, τον διαλογισμό και τη σωματική εγρήγορση. Ο ακουστικός περίπατος, οι εμβυθιστικές παραστάσεις με ενδοακουστικά και οι διαδικτυακές μεταδόσεις μετατοπίζουν την ακρόαση από την αίθουσα στον δημόσιο ή στον ιδιωτικό χώρο, διευρύνοντας την προσβασιμότητα και αναδιατυπώνοντας τα συστατικά της παράστασης.

Αγγλικά
listening (aural reception)
Γαλλικά
écoute, la [l']
Γερμανικά
Zuhören, das / Hörerlebnis, das
Ιταλικά
ascolto, [l']

Συνώνυμα

ακροαματική εμπειρία, ηχητική πρόσληψη

Σχετικοί όροι

ηχοδραματουργία, επιτελεστική ακρόαση, ωτακουστία, σχεδιασμός ήχου, ηχόχρωμα

Μη προτεινόμενοι όροι

ακοή

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Εφαρμοσμένα είδη
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Η λειτουργία της μουσικής ακρόασης αποτελεί μια συνεχή διαδικασία ανακάλυψης και (ανα-)κατασκευής της μουσικής γνώσης και των προσδοκιών γύρω από αυτήν. Αν και η μουσική ακρόαση συμβαίνει σε πραγματικό χρόνο, υπερβαίνει κατά πολύ την απλή αντίδραση του ακροατή στα εισερχόμενα μουσικά ερεθίσματα και απαιτεί την ενεργό και εμπρόθετη συμμετοχή του.»

Το απόσπασμα ορίζει την ακρόαση ως γνωσιακή διεργασία και όχι ως παθητική λήψη ερεθισμάτων. Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι η ακρόαση παράγει και αναθεωρεί διαρκώς προσδοκίες, γεγονός που τη συνδέει με τη μνήμη και την προηγούμενη εμπειρία του ακροατή ή της ακροάτριας. Η θέση αυτή θεμελιώνει τη διάκριση ανάμεσα στην ακοή και στην ακρόαση, η οποία διατρέχει το λήμμα.

Κόνιαρη, Δ., Δρακουλάκη, Κ. & Αναγνωστοπούλου, Χ. (2024). Οι λειτουργίες κατά τη μουσική ακρόαση. Στο Χ. Αναγνωστοπούλου, Α. Τριανταφυλλάκη, Δ. Κόνιαρη & Κ. Δρακουλάκη (Επιμ.), Έρευνα και εφαρμογές στη Μουσική Ψυχολογία (1η έκδ., σσ. 97-116). Θεσσαλονίκη: Ελληνική Ένωση για τη Μουσική Εκπαίδευση, σ. 112.

Quote Icon

"This book grew from a simple question. Why did French audiences become silent? Eighteenth-century travelers' accounts of the Paris Opéra and memoirs of concertgoers describe a busy, preoccupied public, at times loud and at others merely sociable, but seldom deeply attentive. Why, over the hundred years between 1750 and 1850, did audiences stop talking and start listening? The answer is anything but simple. This transformation in behavior was a sign of fundamental change in listening, one whose elements included everything from the physical features of the hall to the musical qualities of the works."


«Το βιβλίο αυτό γεννήθηκε από ένα απλό ερώτημα. Γιατί σώπασε το γαλλικό κοινό; Οι ταξιδιωτικές μαρτυρίες του 18ου αιώνα για την Όπερα των Παρισίων και τα απομνημονεύματα των θαμώνων των συναυλιών περιγράφουν ένα κοινό απασχολημένο και αφηρημένο, άλλοτε θορυβώδες και άλλοτε απλώς κοσμικό, σπανίως όμως βαθιά προσηλωμένο. Γιατί, στα εκατό χρόνια ανάμεσα στο 1750 και στο 1850, έπαψε το κοινό να μιλά και άρχισε να ακούει; Η απάντηση κάθε άλλο παρά απλή είναι. Η μεταβολή αυτή της συμπεριφοράς σηματοδοτούσε μια θεμελιώδη αλλαγή στην ακρόαση, της οποίας τα στοιχεία εκτείνονταν από τα φυσικά χαρακτηριστικά της αίθουσας έως τις μουσικές ιδιότητες των ίδιων των έργων.»

Ο James H. Johnson [Τζέιμς Χ. Τζόνσον] θέτει το ερώτημα γιατί το γαλλικό κοινό έπαψε να συνομιλεί και άρχισε να ακούει στη διάρκεια του διαστήματος 1750-1850. Η μετάβαση αυτή αναδεικνύει την ακρόαση σε ιστορικά διαμορφωμένη πρακτική, η οποία εξαρτάται από την αρχιτεκτονική της αίθουσας, από τη σύνθεση του ακροατηρίου και από τη μορφή των ίδιων των έργων. Η σιωπή του κοινού παύει έτσι να θεωρείται φυσική στάση και αναγνωρίζεται ως ιστορικό επίτευγμα.

Johnson, J. H. (1995). Listening in Paris: A Cultural History. Berkeley: University of California Press, σσ. 1-2.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Creative Listening with Jonathan James [Δημιουργική ακρόαση με τον Τζόναθαν Τζέιμς], Arts Active,…

Sleuth [Σλουθ] του Anthony Shaffer [Άντονυ Σάφφερ], από την εκπομπή «Το θέατρο της…

Open Ears: Pauline Oliveros [Ανοιχτά αφτιά: Πωλίν Ολιβέρος], Classical California, 13 Σεπτεμβρίου 2023.…

The Missing Voice (Case Study B) [Η ελλείπουσα φωνή (Μελέτη περίπτωσης Β)] της…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Παράσταση επί Λουδοβίκου ΙΔ΄: επιφανείς θεατές παρακολουθούν καθισμένοι επάνω στη σκηνή, δίπλα στους ηθοποιούς. Διαφημιστική…

Εγκάρσια τομή του Φεστιβάλ Θεάτρου του Bayreuth [Bayreuther Festspielhaus]. Η βυθισμένη και καλυμμένη τάφρος ορχήστρας

Το θεατρόφωνο [théâtrophone] σε ξενοδοχείο των Παρισίων, τέλη του 19ου αιώνα. Η συσκευή μετέδιδε παραστάσεις…

Silent disco [σιωπηλή ντισκοτέκ]: το κοινό χορεύει φορώντας ασύρματα ενδοακουστικά και επιλέγει ανάμεσα…

βασική

Chion, M. (1994). Audio-Vision: Sound on Screen (C. Gorbman, μετ.). New York: Columbia University Press.

Floros, C. (2008). Hören und verstehen: Die Sprache der Musik und ihre Deutung. Mainz: Schott.

Home-Cook, G. (2015). Theatre and Aural Attention: Stretching Ourselves. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Kendrick, L. (2017). Theatre Aurality. London: Palgrave Macmillan.

Schafer, R. M. (1994). The Soundscape: Our Sonic Environment and the Tuning of the World. Rochester, VT: Destiny Books.

Καραδήμου-Λιάτσου, Π. (2001). Από την ακοή στην ακρόαση. Αθήνα: Μ. Νικολαΐδης - Edition Orpheus.

Σμολ, Κ. (2010). Μουσικοτροπώντας: Τα νοήματα της μουσικής πράξης και της ακρόασης (Δ. Παπασταύρου & Σ. Λούστας, μετ.). Αθήνα: Ιανός.

συμπληρωματική

Adorno, T. W. (1962). Einleitung in die Musiksoziologie. Frankfurt am Main: Suhrkamp.

Barthes, R. (1982). Écoute. Στο L'obvie et l'obtus: Essais critiques III (σσ. 217-230). Paris: Seuil.

Ihde, D. (2007). Listening and Voice: Phenomenologies of Sound (2η έκδ.). Albany: State University of New York Press.

Johnson, J. H. (1995). Listening in Paris: A Cultural History. Berkeley: University of California Press.

Kane, B. (2014). Sound Unseen: Acousmatic Sound in Theory and Practice. New York: Oxford University Press.

Kendrick, L. & Roesner, D. (Επιμ.) (2011). Theatre Noise: The Sound of Performance. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars.

Nancy, J.-L. (2002). À l'écoute. Paris: Galilée.

Oliveros, P. (2005). Deep Listening: A Composer's Sound Practice. New York: iUniverse.

Schaeffer, P. (1966). Traité des objets musicaux: Essai interdisciplines. Paris: Seuil.

Sterne, J. (2003). The Audible Past: Cultural Origins of Sound Reproduction. Durham, NC: Duke University Press.

Szendy, P. (2001). Écoute: Une histoire de nos oreilles. Paris: Minuit.

Truax, B. (Επιμ.) (1999). Handbook for Acoustic Ecology (2η έκδ.). Vancouver, BC: Cambridge Street Publishing. www.sfu.ca...

Καμηλάρη, Ε. (2022). Το θέατρο στο ραδιόφωνο του ΕΙΡ από το 1953 έως το 1967: Στρατηγικές διασκευής θεατρικών έργων για το ραδιόφωνο [Διδακτορική διατριβή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Φιλοσοφική Σχολή, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών]. Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών. hdl.handle.net...

Κόνιαρη, Δ., Δρακουλάκη, Κ. & Αναγνωστοπούλου, Χ. (2024). Οι λειτουργίες κατά τη μουσική ακρόαση. Στο Χ. Αναγνωστοπούλου, Α. Τριανταφυλλάκη, Δ. Κόνιαρη & Κ. Δρακουλάκη (Επιμ.), Έρευνα και εφαρμογές στη Μουσική Ψυχολογία (σσ. 97-116). Θεσσαλονίκη: Ελληνική Ένωση για τη Μουσική Εκπαίδευση.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. ακρόαση [ακροαματική πρόσληψη]. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ακρόαση-[ακροαματική-πρόσληψη]

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «ακρόαση [ακροαματική πρόσληψη]». Ανακτήθηκε 30 September 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ακρόαση-[ακροαματική-πρόσληψη].

MLA

«ακρόαση [ακροαματική πρόσληψη]». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 30 September 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ακρόαση-[ακροαματική-πρόσληψη].

1326