Thymele Logo
Search

αφίσα [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
Videos Icon 8
[1]

Ορισμός

Έντυπο ή ψηφιακό οπτικό μέσο μεγάλων διαστάσεων, το οποίο συνδυάζει εικόνα και κείμενο και προορίζεται για ανάρτηση σε δημόσιο ή ιδιωτικό χώρο, ώστε να μεταδώσει άμεσα και εύληπτα ένα μήνυμα πληροφοριακό, διαφημιστικό, πολιτικό, καλλιτεχνικό ή κοινωνικό, ενώ παράλληλα λειτουργεί ως φορέας οπτικής ταυτότητας και ως αντικείμενο συλλογής και διακόσμησης.

Ανάπτυξη

Η αφίσα υπήρξε το πρώτο μέσο μαζικής οπτικής επικοινωνίας που κατέκτησε τον δημόσιο χώρο και, στη συνέχεια, τον ιδιωτικό. Η προϊστορία της συνδέεται με την τυπογραφία του 15ου αιώνα και με τα πληροφοριακά έντυπα που τοιχοκολλούνταν για δημόσια ανάγνωση, όπως η ανακοίνωση του William Caxton [Ουίλλιαμ Κάξτον] του 1477. Ειδικότερα, όσον αφορά στο χώρο των παραστατικών τεχνών, στο Λονδίνο του 17ου και του 18ου αιώνα τα handbills, μικρά διανεμόμενα φυλλάδια, και τα playbills, οι αναλυτικές ανακοινώσεις των θεατρικών παραστάσεων, διαμόρφωσαν την πρακτική της έντυπης προβολής του θεάματος. Η επικόλλησή τους σε πασσάλους και πινακίδες [posts] γέννησε τον όρο poster.


Η αισθητική αυτονόμηση του μέσου προέκυψε χάρη στην εφεύρεση της χρωμολιθογραφίας. Ο Jules Chéret [Ζυλ Σερέ] καθιέρωσε στη δεκαετία του 1870 τη μέθοδο των τριών λίθινων πλακών στα βασικά χρώματα, έδωσε προτεραιότητα στην εικόνα έναντι του κειμένου και οργάνωσε το 1884 την πρώτη έκθεση αφίσας. Κατά την μπελ-επόκ [Belle Époque] η αφίσα αναδείχθηκε στο κατ' εξοχήν μέσο της παρισινής ψυχαγωγίας: ο Henri de Toulouse-Lautrec [Ανρί ντε Τουλούζ-Λωτρέκ] απέδωσε με λιτά επίπεδα χρώματος και σκιαγραφικές σιλουέττες τη νυχτερινή ζωή στο Moulin Rouge: La Goulue [Μουλέν Ρουζ: Η Γκουλύ] (1891), ενώ ο Alfons Mucha [Άλφονς Μούχα] δημιούργησε για τη Sarah Bernhardt [Σάρα Μπερνάρ] τη Gismonda [Ζισμόντα] (1894), αφίσα που μετέτρεψε την πρωταγωνίστρια σε είδωλο. Η αφίσα σταμάτησε εδώ να είναι μόνο αγγελία: κατέστη πορτραίτο του θεάματος και του αστεριού του, ενισχύοντας το φαινόμενο του βεντετισμού.


Ο 20ός αιώνας πολιτικοποίησε το μέσο. Οι αφίσες στρατολόγησης των δύο Παγκοσμίων Πολέμων, η σοβιετική κονστρουκτιβιστική παραγωγή, η ναζιστική προπαγάνδα και οι αφίσες του Μαΐου του 1968 απέδειξαν ότι το τοιχοκολλημένο χαρτί κινητοποιεί πλήθη. Παράλληλα αναπτύχθηκαν οι λαϊκές παραφυάδες του: οι αγγελίες «καταζητείται», οι τουριστικές αφίσες, οι διαφημίσεις προϊόντων, οι αφίσες πανηγυριών και λαϊκών κέντρων, οι προεκλογικές αφίσες με το μεγεθυμένο και καλλωπισμένο το πρόσωπο του υποψηφίου, κ.ά. Στον αθλητισμό η αφίσα καθιέρωσε τη βεντέτα του γηπέδου, από τους αφισοκολλημένους αγώνες πυγμαχίας έως τα πορτραίτα ποδοσφαιριστών και μπασκετμπολιστών.


Η καθοριστική στροφή σημειώθηκε στη δεκαετία του 1960, όταν η αφίσα μετακόμισε από τον δρόμο στο παιδικό και εφηβικό δωμάτιο. Η ροκ και η ποπ κουλτούρα, οι ψυχεδελικές αφίσες του Σαν Φρανσίσκο, τα ένθετα των δίσκων και τα αφισάκια των εφηβικών περιοδικών κατέστησαν το μέσο προσιτό αντικείμενο συλλογής. Ο τοίχος του εφηβικού δωματίου λειτούργησε ως δηλωτικό ταυτότητας: η επιλογή του μουσικού συγκροτήματος, της ηθοποιού, της ποδοσφαιρικής ομάδας ή της επαναστατικής εικόνας συγκροτούσε δημόσια ομολογία αισθητικών προτιμήσεων και ανήκειν.


Η αφίσα προσέφερε, επίσης, την εικαστική εμπειρία σε στρώματα που δεν είχαν πρόσβαση σε πρωτότυπα έργα. Την ίδια περίοδο οι affichistes του νεορεαλισμού [Nouveau réalisme], μεταξύ των οποίων ο Raymond Hains [Ρεμόν Αίν], ο Jacques Villeglé [Ζακ Βιλλεγκλέ], ο François Dufrêne [Φρανσουά Ντυφρέν] και ο Mimmo Rotella [Μίμμο Ροτέλλα], αποκόλλησαν και έσκισαν τοιχοκολλημένες αφίσες, μετατρέποντας τα υπολείμματα του δημόσιου τοίχου σε έργο τέχνης.


Στις παραστατικές τέχνες η αφίσα παραμένει το πρώτο σημείο επαφής του κοινού με την παράσταση. Στο μιούζικαλ το λογότυπο-αφίσα λειτουργεί ως εμπορικό σήμα, όπως στη μισή μάσκα του The Phantom of the Opera [Το Φάντασμα της Όπερας] και στα φωσφορίζοντα μάτια του Cats [Γάτες], ενώ στις ευρωπαϊκές σκηνές η γραφιστική επιλογή δηλώνει τη σκηνοθετική ανάγνωση του έργου. Στην ψηφιακή εποχή το μέσο μεταναστεύει στα κοινωνικά δίκτυα, διατηρώντας αμείωτη τη λειτουργία του: μία εικόνα που μεταδίδει άμεσα ένα μήνυμα.

Αγγλικά
poster
Γαλλικά
affiche, l'[a]
Γερμανικά
Plakat, das
Ιταλικά
locandina, la

Συνώνυμα

πόστερ

Σχετικοί όροι

εικονογράφηση, εμπορικό θέατρο, αρ νουβώ, παραστασιακό τεκμήριο, παραστασιακό αρχείο, παραστασιογραφία

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Εφαρμοσμένα είδη
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"To be effective, these posters had to catch and hold the viewer’s eye. Most American posters relied on powerful tugs at emotions, both positive and negative. There were four basic types of posters : The first carried a patriotic message. It could show men and women as proud and strong. The flexed forearm is a common image, along with the colors of red, white and blue. These depictions show a determined and optimistic America fighting a just and right cause. The second carried a sentimental message. It might show a dog loyally waiting for the master who will never return home from combat, a young woman reading the V-mail from her loved one overseas, or a family rushing to embrace a returning G.I. The third type of poster relied on humor to get the point across. An image might contain a caricature of a German or Japanese civilian as a way of making the enemy appear silly. The fourth kind of poster was more negative and blunt. It could show images of soldiers fighting and fying, warnings of the dire consequences of defeat, visions of the horrors of Fascist takeover, or demeaning stereotypes of the Axis leaders."

«Για να είναι αποτελεσματικές, αυτές οι αφίσες έπρεπε να ελκύουν και να αιχμαλωτίζουν το βλέμμα του θεατή. Οι περισσότερες αμερικανικές αφίσες βασίζονταν σε ισχυρές συναισθηματικές πιέσεις, τόσο θετικές όσο και αρνητικές. Υπήρχαν τέσσερις βασικοί τύποι αφίσας: Ο πρώτος έφερε ένα πατριωτικό μήνυμα. Απεικόνιζε άνδρες και γυναίκες περήφανους και ρωμαλέους. Ο λυγισμένος πήχυς αποτελεί κοινό μοτίβο, μαζί με τα χρώματα κόκκινο, λευκό και μπλε. Αυτές οι απεικονίσεις παρουσιάζουν μια Αμερική αποφασισμένη και αισιόδοξη, που μάχεται για έναν δίκαιο και καλό σκοπό. Ο δεύτερος τύπος έφερε ένα συναισθηματικό μήνυμα. Μπορούσε να δείχνει έναν σκύλο να περιμένει πιστά τον αφέντη του, που δεν θα επιστρέψει ποτέ από το μέτωπο, μια νέα γυναίκα που διαβάζει ένα γράμμα από τον αγαπημένο της που βρίσκεται μακριά, ή μια οικογένεια που σπεύδει να αγκαλιάσει τον στρατιώτη που επιστρέφει. Ο τρίτος τύπος αφίσας βασιζόταν στο χιούμορ για να περάσει το μήνυμα. Μια εικόνα μπορούσε να περιέχει μια καρικατούρα ενός Γερμανού ή Ιάπωνα πολίτη, ώστε ο εχθρός να φαίνεται γελοίος. Ο τέταρτος τύπος αφίσας ήταν πιο αρνητικός και ωμός. Μπορούσε να δείχνει εικόνες στρατιωτών που μάχονται και πεθαίνουν, προειδοποιήσεις για τις ολέθριες συνέπειες της ήττας, οράματα της φρίκης μιας φασιστικής επικράτησης, ή εξευτελιστικά στερεότυπα των ηγετών του Άξονα.»

Ο Douglas C. Mahaney [Ντάγκλας Σ. Μαχέινυ] κατηγοριοποιεί την αμερικανική πολεμική αφίσα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου σε τέσσερις ρητορικούς τύπους, οι οποίοι αντιστοιχούν σε τέσσερις στρατηγικές συναισθηματικής κινητοποίησης του κοινού: πατριωτική έξαρση, αισθηματολογία, σάτιρα και εκφοβισμός. Η ανάλυση αναδεικνύει τη θεμελιώδη προϋπόθεση του μέσου, δηλαδή την ακαριαία σύλληψη του βλέμματος στον δημόσιο χώρο, και δείχνει ότι η αφίσα λειτουργεί με τυποποιημένα εικονογραφικά μοτίβα, όπως ο λυγισμένος πήχυς ή ο πιστός σκύλος. Η προσέγγιση αυτή καθιστά την αφίσα αντικείμενο ανάλυσης ως οπτικό ρητορικό κείμενο και όχι μόνο ως ιστορικό τεκμήριο.

Mahaney, D. C. (2002). Propaganda posters. OAH Magazine of History, 16(3), 41–46, βλ. σ. 41. doi.org...

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Αποκατάσταση μιας εύθραυστης αφίσας του Apollo Theater της δεκαετίας του 1930. Επαγγελματίες συντήρησης πραγματοποιούν σχολαστικό…

Το μορφολογικό λεξιλόγιο της αφίσας: στα έργα του Alfons Mucha [Άλφονς Μούχα] η επιμήκης κατακόρυφη…

Polish film posters: how communist-era design became world-famous art [Πολωνικές κινηματογραφικές αφίσες: πώς η σχεδίαση…

How Posters Changed History [Πώς οι αφίσες άλλαξαν την ιστορία], 2021. Εκπαιδευτικό βίντεο που παρακολουθεί…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Théophile Alexandre Steinlen [Τεοφίλ Αλεξάντρ Στενλέν], Tournée du Chat Noir de Rodolphe Salis [Περιοδεία…

Η αφίσα ως πορτραίτο του θεάματος: Henri de Toulouse-Lautrec [Ανρί ντε Τουλούζ-Λωτρέκ], Moulin Rouge:…

Η ζωγραφισμένη κινηματογραφική αφίσα: Η ωραία των Αθηνών (1954), σκηνοθεσία Νίκος Τσιφόρος. Έντονα χρώματα,…

Η θεατρική αφίσα συναντά την τουριστική προβολή: αφίσα του Φεστιβάλ Επιδαύρου για τις παραστάσεις της…

Raymond Hains [Ρέιμοντ Χέινς], Jacques Villeglé [Ζακ Βιλεγκλέ], Ach Alma Manetro, 1949,…

O Jacques Villeglé [Ζακ Βιλεγκλέ] επί το έργον, Παρίσι 1961. Φωτογραφία: Shunk-Kender © Roy Lichtenstein…

Η αφίσα ως αντικείμενο πόθου της εφηβικής ηλικίας: εξώφυλλο του περιοδικού Αφισόραμα (τεύχος 48, Φεβρουάριος…

Η αφίσα της λαϊκής νυχτερινής σκηνής: έντυπη αναγγελία / γιγαντοαφίσα του κέντρου «Φαντασία», με τον…

βασική

Aulich, J. (2007). War posters: Weapons of mass communication. London: Thames & Hudson.

Avery, E. L. (1955). The finances of an eighteenth-century theatre. The Theatre Annual, 13, 51–57.

Guffey, E. E. (2015). Posters: A global history. London: Reaktion Books.

Iskin, R. E. (2014). The poster: Art, advertising, design, and collecting, 1860s–1900s. Hanover, NH: Dartmouth College Press.

Maindron, E. (1886). Les affiches illustrées: Ouvrage orné de 20 chromolithographies par Jules Chéret. Paris: G. Boudet.

Müller-Brockmann, J., & Müller-Brockmann, S. (2004). Geschichte des Plakates / Histoire de l'affiche / History of the poster. London: Phaidon.

Saunders, G., & Timmers, M. (Eds.). (2020). The poster: A visual history. London: Thames & Hudson.

Sontag, S. (1970). Posters: Advertisement, art, political artifact, commodity. In D. Stermer (Ed.), The art of revolution: 96 posters from Cuba (pp. vii–xxiii). New York: McGraw-Hill.

Weill, A. (1984). L'affiche dans le monde. Paris: Somogy.

Δασκαλοθανάσης, Ν. (2023). Ιστορία της τέχνης 1945-1975: Από τη μοντέρνα στη σύγχρονη τέχνη. Ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική (Μ. Παπαρούνης, Επιμ.). Αθήνα: Futura.

Ομάδα HELLAFFI. (1995). Γιγαντοαφίσες από τους κινηματογράφους της Αθήνας 1950-1975. Αθήνα: Αθηναϊκές Εκδόσεις.

συμπληρωματική

Barnard, M. (2013). Graphic design as communication. London: Routledge.

Bird, W. L., & Rubenstein, H. R. (1998). Design for victory: World War II posters on the American home front. New York: Princeton Architectural Press.

Castagna, A. (2004). Affiches de cinéma. Arles: Actes Sud.

Collins, B. R., Jr. (1980). Jules Chéret and the nineteenth-century French poster [Αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή]. New Haven, CT: Yale University.

Cremer, S. (Ed.). (1971). Dufrêne, Hains, Rotella, Villeglé, Vostell [Κατάλογος έκθεσης]. Stuttgart: Staatsgalerie Stuttgart.

Delahaye, J. (1977). Affiches et gravures art déco. Paris: Flammarion.

Hultén, P. (Ed.). (1979). Paris-Moscou 1900-1930. Paris: Centre Georges Pompidou.

James, P. (Ed.). (2009). Picture this: World War I posters and visual culture. Lincoln, NE: University of Nebraska Press.

Lorquin, B. (2002). Toulouse-Lautrec: L'art de l'affiche. Paris: Gallimard.

Milhous, J., & Hume, R. D. (1997). Handel's London: The theatres. In D. Burrows (Ed.), The Cambridge companion to Handel (pp. 55–63). Cambridge: Cambridge University Press.

Mourlot, F. (1959). Les affiches originales des maîtres de l'École de Paris: Braque, Chagall, Dufy, Léger, Matisse, Miró, Picasso. Monte-Carlo: André Sauret.

Rademacher, H. (1965). Das deutsche Plakat: Von den Anfängen bis zur Gegenwart. Dresden: VEB Verlag der Kunst.

Staal, J. (2019). Propaganda art in the twenty-first century. Cambridge, MA: MIT Press.

Ulmer, R. (1 994). Alfons Mucha, 1860-1939: The artist as visionary. Köln: Taschen.

Victoria and Albert Museum. (χ.χ.). Theatre posters: An illustrated history. www.vam.ac.uk...

Βλάχος, Α., & Κρητικού, Ι. (2007). Ελληνική τουριστική αφίσα: Ένα ταξίδι στο χρόνο μέσα από την τέχνη. Αθήνα: Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. αφίσα. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/Αφίσα

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «αφίσα». Ανακτήθηκε 14 August 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/Αφίσα.

MLA

«αφίσα». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 14 August 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/Αφίσα.

1733