τιράδα [ουσ. θηλ.]

Η αφετηρία της τιράδας εντοπίζεται στη δραματουργία του Ευριπίδη, ο οποίος ενσωμάτωνε στα έργα του εκτεταμένες παρεκβάσεις για κοινωνικά ζητήματα της εποχής του. Καθιερώθηκε ως συνήθης πρακτική στο κλασσικό θέατρο του 17ου και 18ου αιώνα (Ρακίνας [Jean Racine], Jean-Baptiste Poquelin, dit Molière [Ζαν-Μπατίστ Ποκλέν, Μολιέρος], Pierre Augustin Caron de Beaumarchais [Πιερ-Ωγκυστέν Καρόν ντε Μπωμαρσαί], Johann Wolfgang von Goethe [Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε], κ.ά.).

Η τιράδα νοείται ως μια εκτενής ακολουθία λόγων, ερωτημάτων, επιχειρημάτων, ιδεών και συλλογισμών, σε πεζή ή έμμετρη μορφή, με στέρεα εσωτερική δομή και χαρακτηριστικά ρητορικής οργάνωσης. Έχει συνήθως ορμητικό, παθιασμένο, πολεμικό ή διδακτικό χαρακτήρα.

Ομοιάζει με τον μονόλογο, ωστόσο δεν ταυτίζεται με αυτόν: ο μονόλογος αποτελεί έκφραση των σκέψεων ενός χαρακτήρα που απευθύνεται στον εαυτό του, ενώ η τιράδα εκφέρεται συνήθως με έμφαση ή και στόμφο και έχει πάντα ακροατή-αποδέκτη (κάποιο από τα πρόσωπα του έργου), ο/η οποίος/α ακούει τον/την ομιλητή/τρια χωρίς να τον/τη διακόπτει. Για τον/την ηθοποιό, η τιράδα αποτελεί πρόκληση, καθώς μπορεί, είτε να αναδείξει την υποκριτική του/της δεινότητα, είτε να την υπονομεύσει.

Περίφημες στην ιστορία του θεάτρου είναι, μεταξύ άλλων, η τιράδα της Φαίδρας στην ομότιτλη κλασσικιστική τραγωδία του Ρακίνα, η τιράδα του Σγαναρέλου στο έργο Γιατρός με το Στανιό [Le Médecin malgré lui] του Μολιέρου και η «τιράδα της μύτης» στο έργο Συρανό ντε Μπερζεράκ [Cyrano de Bergerac] του Edmond Rostand [Εντμόν Ροστάν].

Εκτός θεατρικών συμφραζομένων, ο όρος μπορεί να λάβει κατ’ επέκτασιν και την αρνητική σημασία ενός σχοινοτενούς, βαρετού και πομπώδους λόγου.