Thymele Logo
Search

μινιμαλισμός [ουσ. αρσ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
Videos Icon 5
[1]

Ορισμός

Καλλιτεχνικό ρεύμα που εμφανίστηκε στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1960, με κύρια χαρακτηριστικά την αφαιρετικότητα, τη χρήση και επαναληπτικότητα απλών, συμμετρικών μορφών ή μοτίβων σε εικαστικά, ιδίως γλυπτικά, ή και μουσικά έργα, τα οποία αποσκοπούν στην ενσώματη πρόσληψή τους από το κοινό, υπογραμμίζοντας έτσι την αλληλεπίδραση του δέκτη με το έργο ως αναπόσπαστο κομμάτι της καλλιτεχνικής εμπειρίας.

Ανάπτυξη

Εκκινώντας από τις εικαστικές τέχνες, ο μινιμαλισμός παρήγαγε μεγάλων διαστάσεων έργα τα οποία αναπτύσσονται χωρικά, λειτουργώντας ως «παρουσίες» στον χώρο, και αλληλεπιδρώντας με το κοινό όχι μόνο μέσω της όρασης, αλλά και με ενσώματο τρόπο, καθώς ο/η θεατής τα προσλαμβάνει περιδιαβαίνοντάς τα. Αυτή η εμπειρία οδήγησε τον φορμαλιστή ιστορικό τέχνης Michael Fried [Μάικλ Φρηντ] να χαρακτηρίσει τα μινιμαλιστικά γλυπτικά έργα ως «θεατρικά αντικείμενα» στο δοκίμιό του Art and Objecthood [Τέχνη και Αντικειμενοσύνη] (1967).


Οι επιδράσεις που δέχθηκαν οι μινιμαλιστές εντοπίζονται τόσο στην κονστρουκτιβιστική γλυπτική του Vladimir Tatlin [Βλαντιμίρ Τάτλιν], όσο και στην ιδέα της «εξόδου από τον καμβά» και της επέκτασης της ζωγραφικής στον πραγματικό χώρο, μία ιδέα που επηρέασε πλήθος καλλιτεχνικών κινημάτων στην Αμερική μετά τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό και τη ζωγραφική δράσης του Jackson Pollock [Τζάκσον Πόλλοκ], όπως, για παράδειγμα, τα χάπενινγκ, το Φλούξους κ.ά.


Η πρώτη έκθεση μινιμαλιστικών γλυπτικών έργων, με τίτλο Πρωταρχικές δομές: Νεότεροι Αμερικανοί και Βρετανοί γλύπτες [Primary Structures: Younger American and British Sculptors], που εγκαινιάστηκε τον Απρίλιο του 1966 στο Εβραϊκό Μουσείο της Νέας Υόρκης, μαρτυρά ακριβώς αυτή την «έξοδο» των γραμμών και των σχημάτων της ζωγραφικής στην τρίτη διάσταση, μέσω των μεγάλων εγκαταστάσεων με μινιμαλιστικά έργα που παρουσιάστηκαν στην έκθεση.


Ορισμένοι από τους πιο γνωστούς μινιμαλιστές είναι οι Donald Judd [Ντόναλντ Τζαντ], Dan Flavin [Νταν Φλάβιν], Carl Andre [Καρλ Αντρέ], Frank Stella [Φρανκ Στέλλα], Tony Smith [Τόνυ Σμιθ] και Robert Morris [Ρόμπερτ Μόρρις].


Η μινιμαλιστική γλυπτική μαζί με τη γεωτέχνη [land art] αποτέλεσαν την αιχμή της μετεξέλιξης της γλυπτικής στις σύγχρονες διευρυμένες εικαστικές μορφές στον χώρο.


Πέραν του χαρακτηρισμού των μινιμαλιστικών γλυπτικών έργων ως «θεατρικών αντικειμένων», η μινιμαλιστική τέχνη έχει επηρεάσει και τις παραστατικές τέχνες με τρόπους που αναδεικνύουν την ουσία της έκφρασης, μειώνοντας τον όγκο των στοιχείων και εστιάζοντας στην αίσθηση του χώρου, του χρόνου και της ανθρώπινης παρουσίας και πρόσληψης. Ο μινιμαλισμός εφαρμόζεται τόσο στον σχεδιασμό της παράστασης όσο και στις επιτελεστικές πρακτικές, δημιουργώντας έργα που είναι λιτά αλλά έντονα στην πρόσληψή τους.


Στα επιμέρους χαρακτηριστικά του μινιμαλισμού στις παραστατικές τέχνες ανήκει η ανάδειξη της αλληλεπίδρασης του σώματος με τον χώρο, καθώς ο χώρος παραμένει λιτός και διακριτικός. Τα έργα επικεντρώνονται στην καθαρότητα της κίνησης, του ήχου ή του λόγου, απαλλαγμένα από περιττά στοιχεία, με έμφαση στην απλότητα και την ουσία. Η χρήση επαναλαμβανόμενων μοτίβων και σειριακών μορφών, τόσο στη μουσική όσο και στην κίνηση, δημιουργεί ρυθμική ένταση και συμπύκνωση. Επιπλέον, μέσω της χρήσης τεχνολογίας και ψηφιακών μέσων, μπορούν να δημιουργηθούν αφαιρετικά σκηνικά και ηχοτοπία. Σε επίπεδο ερμηνείας των ηθοποιών, ο μινιμαλισμός εστιάζει στην καθαρότητα της φωνής και της κίνησης.


Στον μινιμαλιστικό χορό, η κίνηση απογυμνώνεται από περίτεχνες χορογραφικές τεχνικές, εστιάζοντας σε απλές, επαναλαμβανόμενες κινήσεις, όπως για παράδειγμα στο Fase [Φάσεις] της Anne Teresa De Keersmaeker [Άννε Τερέσα Ντε Κειρσμάκερ], που βασίζεται στην τεχνική της μετατόπισης φάσης [phase shifting] επί της μουσικής του Steve Reich [Στηβ Ράιχ], δημιουργώντας μία ρέουσα οπτική γεωμετρία.


Στο πεδίο της μουσικής και του μουσικού θεάτρου, ο συνδυασμός λιτής σκηνοθεσίας και μουσικής επανάληψης προσφέρει μια υποβλητική εμπειρία, όπως συνέβη με την εμβληματική όπερα Ο Άινσταϊν στην παραλία [Einstein on the Beach] σε μουσική του Philip Glass [Φίλιπ Γκλας] που σκηνοθέτησε ο Robert Wilson [Ρόμπερτ Ουίλσον]. Στα χαρακτηριστικά του μουσικού μινιμαλισμού συγκαταλέγεται η χρήση ελάχιστων μουσικών μέσων, η παλινδρόμηση και επαναληπτικότητα των ήχων και των μοτίβων και η αξιοποίηση της σιωπής. Ενδεικτικό είναι το απέριττο μουσικό ιδίωμα του Αμερικανού συνθέτη Morton Feldman [Μόρτον Φέλντμαν], ο οποίος συνεργάστηκε στενά με τον Samuel Beckett [Σάμιουελ Μπέκετ] σε έργα όπως την όπερα Οὐδὲν ἐκ τῶν δύο [Neither] (1977) και το ραδιοφωνικό δράμα Λόγος και Μουσική [Words and Music] (1987), στα οποία προέκρινε τις απλές και καθαρές φόρμες και την εκφραστική λιτότητα, προκειμένου να εστιάσει στη σχέση ανάμεσα στον ήχο και τη σιωπή.

Αγγλικά
minimalism
Γαλλικά
minimalisme, le
Γερμανικά
Minimalismus, der
Ιταλικά
minimalismo, il

Σχετικοί όροι

κυριολεκτιστική τέχνη, μοντερνισμός, μοντέρνος,-α,-ο, μεταμοντερνισμός

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"Minimalism is not about having less. It’s about making room for more of what matters."


«Ο μινιμαλισμός δεν σημαίνει να έχεις λιγότερα. Σημαίνει να αφήνεις χώρο για περισσότερα σημαντικά πράγματα.»

Ο Αμερικανός συγγραφέας, Becker Joshua [Μπέκερ Τζόσουα], ένας από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους του σύγχρονου κινήματος του μινιμαλισμού και ιδρυτής του δημοφιλούς ιστολογίου Becoming Minimalist, περιγράφει τον μινιμαλισμό μέσα από ένα παράδοξο δίπολο.

Becker, J. (2016). The More of Less: Finding the Life You Want Under Everything You Own. WaterBrook.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Tony Smith on His First Exhibition at the DIA, 1967

Μινιμαλιστική κομψότητα στην ποπ μουσική της δεκαετίας του 2010: Monsieur Minimal, "H Στιγμη" feat

Philip Glass, Einstein on the Beach. Σκηνοθεσία: Robert Wilson, Knee play 1, Train

Anne Teresa De Keersmaeker, Fase (Four Movements to the Music of Steve Reich), 1982

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Donald Judd, Άτιτλο, 1967, MoMA.

Άποψη της έκθεσης Primary Structures: Younger American and British Sculptors, 1966, Εβραϊκό Μουσείο, Νέα…

Dan Flavin, «Μνημείο» για τον Βλαδιμίρ Τάτλιν [‘Monument’ for V. Tatlin], 1966–9, Tate.

Frank Stella, Harran II, 1967, Guggenheim Museum, Νέα Υόρκη.

Το ιδιόχειρο «λιμπρέτο» της όπερας Οὐδὲν ἐκ τῶν δύο [Neither] που…

βασική

Abramovic, M. (2016). Περνώντας από τοίχους. (Γεωργαλιού, Α. Μετ). Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Ροπή.

Battcock, G (Εd.) (1968). Minimal Art: A Critical Anthology. New York: E.P. Dutton & Co., Inc.

Judd, D. (1975). Donald Judd: Writings. Nova Scotia: Nova Scotia College of Art and Design.

Krauss, R. (1979). Sculpture in the Expanded Field. October, Vol. 8 (Spring, 1979), pp. 30-44.

Meyer, J. (2000). Minimalism: Art and polemics in the sixties. New Haven, CT: Yale University Press.

Rose, B. (1967). A New Aesthetic. Washington: The Washington Gallery of Modern Art.

Δασκαλοθανάσης, N. (2021). Ιστορία της τέχνης 1945-1975. Αθήνα: Εκδόσεις Futura.

Δασκαλοθανάσης, Ν. (2006). Από τη μινιμαλιστική στην εννοιολογική τέχνη. Μια κριτική ανθολογία. Αθήνα: Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών.

Διαμαντίδης, Α. (2003). Λεξικό των -ισμών. Από τον Αβαγκαρντισμό στον Ωφελιμισμό. Αθήνα: Εκδόσεις Γνώση.

Στάγκος, Ν. (Επιμ.) (2021). Έννοιες της Μοντέρνας Τέχνης. Αθήνα: ΜΙΕΤ

Τσιγκόγλου, Σ. (2000). Η τέχνη στο τέλος του αιώνα. Αθήνα: Τα Νέα της Τέχνης.

Τσιγκόγλου, Σ. (2010). Σήμερα η Τέχνη. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη.

συμπληρωματική

Cooke, M. (2008). The Cambridge Companion to Twentith Century Opera. Cambridge: Cambridge University Press

Goldberg, R. (1979). Performance: Live Art 1909 to the Present. New York: Harry N. Abrams, Inc Publishers.

Potter, K. (2019). Minimalism (USA). Grove Music Online. doi.org...

Καραμπά, Ε.& Παπαστάμου, Β. (2023). Μεταβάσεις από τη Μοντέρνα στη Σύγχρονη Τέχνη. Κριτικές Θεωρήσεις. Αθήνα: Κάλλιπος.

Ξεπαπαδάκου, Α. (2006). “What cannot be spoken”: Το έργο του Samuel Beckett και η Μουσική, Παράβασις 8: 215-226.

Σακαλλιέρος, Γ. (2023). Όψεις του μουσικού μοντερνισμού στον ελληνικό 20ό αιώνα Πρόσωπα, ρεύματα, έργα, θεσμοί. Αθήνα: Κάλλιπος.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. μινιμαλισμός. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μινιμαλισμός

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «μινιμαλισμός». Ανακτήθηκε 15 June 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μινιμαλισμός.

MLA

«μινιμαλισμός». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 15 June 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μινιμαλισμός.

1711