Thymele Logo
Search

μιμόδραμα [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 5
[1]

Ορισμός

Υβριδικό παραστατικό είδος που αφηγείται μια ενιαία δραματική πλοκή αποκλειστικά με μη λεκτικά μέσα, δηλαδή τη σωματική δράση, τη μιμική και τη χειρονομία, υπό τη διαρκή συνοδεία μουσικής.

Ανάπτυξη

Το μιμόδραμα συνιστά μεικτό παραστατικό είδος, στο οποίο το νόημα συγκροτείται μέσα από στυλιζαρισμένες δράσεις και χειρονομίες, χωρίς προσφυγή στον προφορικό λόγο. Η φόρμα του παρέμεινε ρευστή, καθώς ενσωμάτωσε στοιχεία από τη μιμική τέχνη, τον χορό, το τσίρκο και το εικαστικό θέατρο. Από τη μιμική τέχνη, η οποία εστίασε στη δεξιοτεχνική απόδοση αυτοτελών ασκήσεων ή σύντομων νούμερων, το μιμόδραμα διακρίθηκε ως προς την έκταση και την πλοκή, οργανώνοντας ένα συνεκτικό δράμα μεγάλης διάρκειας. Κατά τούτο συγγένεψε με το χορόδραμα, από το οποίο όμως διαφοροποιήθηκε ως προς το κυρίαρχο εκφραστικό μέσο: στο χορόδραμα η αφήγηση συντελείται πρωτίστως μέσω της οργανωμένης χορευτικής κίνησης, ενώ στο μιμόδραμα μέσω της μιμικής χειρονομίας και της υποκριτικής πλαστικότητας του σώματος.


Από την αρχαιότητα έως τον 19ο αιώνα, το μιμόδραμα εντάχθηκε κυρίως στο πλαίσιο των λαϊκών παραστατικών τεχνών. Στη ρωμαϊκή περίοδο ο παντόμιμος [pantomimus] απέδιδε μυθολογικά επεισόδια με σιωπηλή, χορευτική μιμική υπό μουσική συνοδεία, θέτοντας πρώιμα ορισμένα από τα χαρακτηριστικά του είδους. Στη νεότερη Ελλάδα ανάλογες μορφές επιβίωσαν μέσα από τα εθιμικά δρώμενα της αποκριάς, όπως ο «Γάμος» στη Λευκάδα ή η «Κηδεία του Καρνάβαλου» στην Κρήτη, όπου η σάτιρα εκφράστηκε μέσω της σωματικής υπερβολής. Στα τέλη του 18ου και στον 19ο αιώνα ο όρος μιμόδραμα προσδιόρισε μεγαλειώδη λαϊκά θεάματα αφιερωμένα σε ιστορικά γεγονότα, με ζωντανούς πίνακες [tableaux vivants], χορογραφημένες μάχες και ακροβατικά.


Καθοριστική για τη διαμόρφωση του σύγχρονου μιμοδράματος υπήρξε η φυσιογνωμία του Jean-Gaspard Deburau [Ζαν-Γκασπάρ Ντεμπυρώ], του θρυλικού Pierrot [Πιερότου] του παρισινού Théâtre des Funambules, τον οποίο ο Théophile Gautier [Τεοφίλ/Θεόφιλος Γκωτιέ] αποκαλούσε «Σαίξπηρ των Funambules». Ο Deburau ανήγαγε τη σιωπηλή σωματική αφήγηση από λαϊκό θέαμα του βουλεβάρτου σε αυτοτελή δραματική τέχνη. Σε αυτή τη γενεαλογία στηρίχθηκαν τον 20ό αιώνα οι μεταρρυθμιστές του είδους, που επανέφεραν τη μιμική στο επίκεντρο της σκηνικής γλώσσας. Ο Étienne Decroux [Ετιέν Ντεκρού], μαθητής του Jacques Copeau [Ζακ Κοπώ] στο Théâtre du Vieux-Colombier, θεμελίωσε τη σωματική μιμική [mime corporel], ενώ οι Jean-Louis Barrault [Ζαν-Λουί Μπαρρώ] και Marcel Marceau [Μαρσέλ Μαρσώ] διεύρυναν το αφηγηματικό της δυναμικό. Ο Marceau χαρακτήριζε τις συλλογικές παραστάσεις του θιάσου του ως μιμοδράματα και υιοθέτησε τον όρο «αφηγηματική μιμική» [mime narratif] για να τονίσει τη δραματική τους διάσταση. Έργα του όπως Το παλτό [Le Manteau], βασισμένο στο διήγημα του Νικολάι Γκόγκολ [Nikolai Gogol], άντλησαν το υλικό τους από τη λογοτεχνία, εξασφαλίζοντας ισχυρή αφηγηματική δομή.


Παράλληλα, σημαντικοί δραματουργοί και σκηνοθέτες προσέγγισαν το μιμόδραμα ως μέσο επέκτασης της θεατρικής γλώσσας πέρα από τον λόγο: ο Jean Cocteau [Ζαν Κοκτώ], ο Paul Claudel [Πωλ Κλωντέλ] ανέδειξαν τη σιωπηλή σκηνική δράση ως αυτόνομο αφηγηματικό μέσο, ενώ ο Samuel Beckett [Σάμιουελ Μπέκετ] έγραψε καθαρά μιμοδράματα με τα Actes sans paroles [Έργα χωρίς λόγια]. Στην ελληνική σκηνή η Ασπασία Κράλλη, μαθήτρια του Marceau, ίδρυσε το Θέατρο Σιωπής και παρουσίασε μιμοδράματα εμπνευσμένα από την αρχαία τραγωδία, μεταξύ των οποίων τη Μήδεια από σιωπή (βασισμένη στη Μήδεια του Ευριπίδη) και τον Πενθέα πάσχοντα (αντλώντας από τις Βάκχες). Στοιχεία του είδους εντοπίζονται στο σκηνοθετικό έργο του Robert Wilson [Ρόμπερτ Ουίλσον] και του Δημήτρη Παπαϊωάννου [Dimitris Papaioannou], ενώ στη μουσική, συνθέσεις του Ιγκόρ Στραβίνσκι [Igor Stravinsky] και του Darius Milhaud [Νταριούς Μιγιώ] χαρακτηρίστηκαν μιμοδράματα λόγω της έντονης αφηγηματικής τους υφής. Με τον όρο μιμόδραμα έχει επίσης περιγράψει ο συνθέτης Ναπολέων Λαμπελέτ [Napoleon Lambelet] το μουσικοθεατρικό του μονόπρακτο Το Όνειρο του Πιερότου (1916).


Τέλος, ορισμένες παραδόσεις της Άπω Ανατολής καλλιέργησαν πυκνά κωδικοποιημένη μιμική αφήγηση, με χαρακτηριστικό το ινδικό abhinaya, δηλαδή το σύστημα εκφραστικής χειρονομίας και προσωπικής μίμησης [mukhabhinaya] που διέπει είδη όπως το Κατακάλι [Kathakali]. Σε αυτές τις επιτελέσεις ο/η ερμηνευτής/ερμηνεύτρια λειτουργεί ως φορέας ενός ολοκληρωμένου συστήματος επικοινωνίας θεμελιωμένου στην πειθαρχία του σώματος και της χειρονομίας, στοιχείο που επιβεβαιώνει τον διαπολιτισμικό χαρακτήρα του είδους.

Αγγλικά
mimodrama
Γαλλικά
mimodrame, le
Γερμανικά
Mimodrama, das
Ιταλικά
mimodramma, il

Σχετικοί όροι

μιμική τέχνη, παντομίμα, μίμος, θέατρο της σιωπής, μιμοθέατρο

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Εφαρμοσμένα είδη
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon


Άπ’ τίς άρχές τού 3ου π.χ. αιώνα άκμάζει τό καθαρά λαϊκό μιμόδραμα. Τό είδος αύτό, πού δρά προπάντων στήν Αλεξάνδρεια, στόν Τάραντα καί στίς Συρακούσες — σέ πολιτείες μ’ελληνικό αίμα κ’ ελληνική λαλιά — ξαναφέρνει στό έπίκεντρο τής άναπαραστατικής ψυχαγωγίας τον αύτοσχεδιασμό. Είναι μιά μορφή θεάτρου, τόσο αγαπητή στό λαό, πού δέ θα εξαφανιστεί άπ'τίς σκηνές τού πολιτισμένου κόσμου — όπου κι αν μεταφέρεται ό πολιτισμός — στους δεκατρείς αιώνες, πού λογαριάσαμε παραπάνω. Θά έπιζήσει ίσαμε τά χρόνια, όπου άρχίζει νά παίρνει μορφή — 0χι, φυσικά, άπ’ τό τίποτα, όπως ύποστηρίζουν όσοι πιστεύουν στά θαύματα — ή αύτοσχέδια Ιταλική Κωμωδία.

Απόσπασμα από το άρθρο «Commedia dell’arte: η παντοκρατορία του ηθοποιού» του Αλ. Σολωμού, περιοδικό Θέατρο, τεύχος 22 (σ. 19).

Σολομός, Α. (Ιουλ-Αύγ.1965). Commedia dell’arte: η παντοκρατορία του ηθοποιού. Θέατρο: Δίμηνη Θεατρική Επιθεώρηση, (τεύχος 22). Αθήνα: Κώστας Νίτσος (σ.15-29).

Quote Icon

"Le mimodrame moderne est un théâtre sans paroles reposant sur un canevas dramatique, différent de la pantomime par le fait que cette dernière repose essentiellement, non sur l’action, mais sur l’imitation de comportements, où la mimique compte beaucoup. Le mimodrame du XIX' siècle est illustré par le célèbre Deburau, appelé par Théophile Gautier « Shakespeare aux Funambules » (voir le film de M. Carné, Les Enfants du paradis), et au XX' siècle par J.-L. Barrault, ainsi que par les mimes Marceau et Decroux, ce dernier s’interdisant de faire reposer l’action sur la mimique."


«Το σύγχρονο μιμόδραμα είναι ένα θέατρο χωρίς λόγια, που στηρίζεται σε ένα δραματικό καμβά και διαφέρει από την παντομίμα κατά τούτο: η τελευταία δεν στηρίζεται ουσιαστικά στη δράση, αλλά στη μίμηση συμπεριφορών, όπου η μιμική μετράει πολύ. Το μιμόδραμα του 19ου αιώνα εκπροσωπείται από τον περίφημο Deburau [Ντεμπυρώ], τον οποίο ο Théophile Gautier [Τεοφίλ Γκωτιέ] αποκαλούσε "Σαίξπηρ των Funambules" (βλ. την ταινία του M. Carné [Μ. Καρνέ], Les Enfants du paradis [Τα παιδιά του παραδείσου]), και τον 20ό αιώνα από τον J.-L. Barrault [Ζ.-Λ. Μπαρρώ], καθώς και από τους μίμους Marceau [Μαρσώ] και Decroux [Ντεκρού], με τον τελευταίο να απαγορεύει στον εαυτό του να θεμελιώνει τη δράση στη μιμική.»

Η Anne Ubersfeld [Ανν Υμπερσφέλντ] ορίζει το μιμόδραμα ως «θέατρο χωρίς λόγια» που στηρίζεται σε δραματικό καμβά, διακρίνοντάς το ρητά από την παντομίμα, η οποία δεν εδράζεται στη δράση αλλά στη μίμηση συμπεριφορών. Το σχόλιο επιβεβαιώνει τη θεμελιώδη διαφορά μεταξύ των ειδών: στο μιμόδραμα κυριαρχεί η δραματική δράση, ενώ στην παντομίμα η μιμητική απόδοση χαρακτήρων και συμπεριφορών. Χαρακτηριστική είναι η μνεία στον Étienne Decroux [Ετιέν Ντεκρού], ο οποίος αρνούνταν να στηρίξει τη δράση του μιμοδράματος στη μιμική, αναδεικνύοντας τη σωματική δράση ως αυτόνομο αφηγηματικό μέσο.

Ubersfeld, A. (1996). Les termes clés de l’analyse du théâtre. Paris: Seul, σ, 52

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Ο Étienne Decroux στο μιμόδραμα Le Passage des Hommes sur la Terre [Το πέρασμα…

Η Suite pour un mimodrame [Σουίτα για ένα μιμόδραμα] (1951) του Maurice Ohana…

Οι Wolfram von Bodecker [Βόλφραμ φον Μπόντεκερ] και Alexander Neander [Αλεξάντερ Νεάντερ], μαθητές του Marcel…

Σκηνή τη γαλλική ταινία Deburau (1951), σε σκηνοθεσία και σενάριο του Sacha Guitry [Σασά Γκιτρύ]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Αφίσα του μιμοδράματος Το καπέλο μελόν [Le chapeau Melon] (1997) του Marcel Marceau.

Η Sidonie-Gabrielle Colette [Σιντονί-Γκαμπριέλ Κολέτ] και ο Georges Wague [Ζωρζ Βαγκ] στο μιμόδραμα σε μία…

Ο Γάλλος μίμος Jean-Louis Barrault σε σκηνή από την ταινία Les Enfants du Paradis [

Στιγμιότυπο από την παράσταση Πενθέας Πάσχων της Ασπασίας Κράλλη, βασισμένη στις Βάκχες του Ευριπίδη. Από…

Ο Marcel Marceau [Μαρσέλ Μαρσώ] στο μιμόδραμα Le Manteau [Το παλτό], βασισμένο στο…

βασική

Kennedy, M. (2013). The Oxford dictionary of music (6th ed.). Oxford: Oxford University Press.

Kühnl-Kinel, A. (1999). Marcel Marceau, contribution à l'étude de l'art du mime. Villeneuve-d'Ascq: Presse Universitaire de Septentrion.

Martinez, A. (2008). La pantomime, théâtre en mineur: 1880-1945. Paris: Presses Universitaires.

Pavis, P. (2000). Vers une théorie de la pratique théâtrale: Voix et images de la scène (Nouvelle édition revue et augmentée). Villeneuve-d'Ascq: Septentrion.

Pougin, A. (1885). Dictionnaire pittoresque et historique du théâtre. Paris: Firmin-Didot.

Μπάρμπα, Ε., & Σαβαρέζε, Ν. (2008). Η μυστική τέχνη του ηθοποιού: Ένα λεξικό θεατρικής ανθρωπολογίας. Αθήνα: ΚΟΑΝ.

Πλωρίτης, Μ. (1990). Μίμος και Μίμοι. Αθήνα: Καστανιώτης.

Σολομός, Α. (1987). Ο Άγιος Βάκχος ή άγνωστα χρόνια του ελληνικού θεάτρου. Αθήνα: Δωδώνη.

συμπληρωματική

Christout, M.-F. (1965). Le merveilleux et le “théâtre du silence” en France à partir du XVIIe siècle. Mouton, Paris-La Haye: Mouton.

Lecoq, J. (2006). Theatre of movement and gesture. London: Routledge.

Tilburg, P. A. (2009). Colette's republic: Work, gender, and popular culture in France, 1870-1914. New York: Berghahn Books.

Ντάφλος, K. (2023). Χωροθετήσεις της γραφής, ετεροτοπίες της ανάγνωσης: Η αρχιτεκτονική της εικαστικής πράξης. Αθήνα: Κάλλιπος.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. μιμόδραμα. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μιμόδραμα

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «μιμόδραμα». Ανακτήθηκε 14 August 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μιμόδραμα.

MLA

«μιμόδραμα». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 14 August 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/μιμόδραμα.

1733