Thymele Logo
Search

γκραν-γκινιόλ [θεατρικό είδος] [ουσ. ουδ., επίθετο]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Θεατρικό είδος, διαμορφωμένο στο παρισινό Théâtre du Grand-Guignol (1897–1962), που περιλαμβάνει σύντομα, κατά κανόνα μονόπρακτα, έργα τρόμου, τα οποία αναπαριστούν με ρεαλιστική ακρίβεια το έγκλημα, την παραφροσύνη, τα βασανιστήρια και τον σωματικό ακρωτηριασμό, ώστε να προκαλέσουν στο κοινό έντονη σωματική και συναισθηματική αντίδραση· κατ' επέκταση, κάθε θέαμα ωμής και μακάβριας βίας.

Ανάπτυξη

Ο όρος γκραν-γκινιόλ δηλώνει το θεατρικό είδος τρόμου που διαμορφώθηκε στο παρισινό Théâtre du Grand-Guignol [Θέατρο του Γκραν-Γκινιόλ] από το 1897 και, κατ' επέκταση, κάθε θέαμα που στηρίζεται στην ωμή και εναργή αναπαράσταση της βίας. Η ονομασία παραπέμπει στον Guignol [Γκινιόλ], ήρωα του λαϊκού κουκλοθεάτρου της Λυών, τον οποίο δημιούργησε στις αρχές του 19ου αιώνα ο Laurent Mourguet [Λωράν Μουργκέ]. Το «μεγάλο Γκινιόλ» υποσχόταν ένα θέαμα για ενήλικες, στο οποίο η σχηματική βία της κουκλοπαικτικής παράδοσης μετατρεπόταν σε σαρκική, σχεδόν ιατρική απεικόνιση του πόνου. Ο όρος λειτουργεί σήμερα και επιθετικά, για έργα, παραστάσεις ή ταινίες με υπερβολική αιματοχυσία.


Το γκραν-γκινιόλ αναδύθηκε από τον νατουραλισμό. Ο ιδρυτής του θεάτρου Oscar Méténier [Οσκάρ Μετενιέ], συνεργάτης του André Antoine [Αντρέ Αντουάν] στο Théâtre-Libre [Ελεύθερο Θέατρο], μετέφερε στη νέα σκηνή την comédie rosse [κυνική κωμωδία], δηλαδή σύντομα, βίαια έργα από το περιθώριο της πόλης, γραμμένα με τη λογική της «τομής ζωής». Στις αρχές του 20ού αιώνα ο André de Lorde [Αντρέ ντε Λορντ] (1869–1942), ο αποκαλούμενος «πρίγκιπας του τρόμου», μετατόπισε το είδος προς τον ψυχολογικό και ιατρικό τρόμο. Σε συνεργασία με τον ψυχολόγο Alfred Binet [Αλφρέ Μπινέ] (1857–1911) συνέθεσε έργα για την παράνοια και την επιστημονική αυθαιρεσία, όπως το L'Horrible Expérience [Το φρικτό πείραμα, 1909].


Η δραματουργία του γκραν-γκινιόλ στηρίζεται σε αυστηρή οικονομία: λίγα πρόσωπα, ενιαίος χώρος, ταχεία έκθεση της απειλής και κλιμάκωση χωρίς παρεκβάσεις έως μια πράξη βίας που τελείται επί σκηνής, συχνά αμέσως πριν από την πτώση της αυλαίας. Κυρίαρχα θέματα είναι η παραφροσύνη, το έγκλημα πάθους, η εκδίκηση, τα βασανιστήρια, ο εγκληματίας γιατρός και οι ανίατες ασθένειες. Η τεχνογνωσία του θιάσου, με τεχνητό αίμα, προσθετικά μέλη και ψιμυθίωση ειδικών εφέ, εξασφάλιζε την πειστικότητα της φρίκης. Στο ίδιο βραδινό πρόγραμμα τα δράματα τρόμου εναλλάσσονταν με ερωτικές φάρσες, κατά την αρχή της douche écossaise [σκωτσέζικο ντους], δηλαδή της διαδοχής ζεστού και κρύου νερού. Οι λιποθυμίες του κοινού λειτουργούσαν ως μορφή σωματικής συμμετοχής στο θέαμα. Η υποκριτική επιδίωκε την απόλυτη αληθοφάνεια, καθώς η κορύφωση συχνά μεταφερόταν στο σώμα και στη φωνή των ηθοποιών.


Το γκραν-γκινιόλ συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση του θρίλερ και του κινηματογράφου τρόμου. Στο Au téléphone [Στο τηλέφωνο] των de Lorde και Charles Foleÿ [Σαρλ Φολέ], που ανέβασε ο Antoine στο Théâtre Antoine το 1901, ένας σύζυγος παρακολουθεί από το τηλέφωνο, ανήμπορος, την επίθεση κατά της οικογένειάς του. Το έργο αποτέλεσε τη βάση της ταινίας The Lonely Villa [Η απομονωμένη έπαυλη, 1909] του David Wark Griffith [Ντέιβιντ Γουώρκ Γκρίφιθ], όπου το παράλληλο μοντάζ μετέτρεψε τη σκηνική απειλή σε κινηματογραφική αγωνία. Στο λυρικό θέατρο, ο Giacomo Puccini [Τζάκομο Πουτσίνι] στήριξε το μονόπρακτο Il tabarro [Ο μανδύας, 1918] στο δράμα La Houppelande [Η κάπα] του Didier Gold [Ντιντιέ Γκολντ], το οποίο πιθανότατα παρακολούθησε στο Παρίσι το 1912· το έγκλημα πάθους και το πτώμα που αποκαλύπτεται κάτω από τον μανδύα εντάσσουν το έργο στο πνεύμα του γκραν-γκινιόλ.


Η σύγχρονη κριτική αποδίδει τον χαρακτηρισμό και αναδρομικά, για παράδειγμα στην ελισαβετιανή τραγωδία της εκδίκησης Titus Andronicus [Τίτος Ανδρόνικος] του William Shakespeare [Ουίλλιαμ Σαίξπηρ], καθώς και σε σκηνοθεσίες που αξιοποιούν το σκηνικό αίμα ως αισθητική επιλογή. Τα κείμενα του είδους επανέρχονται επίσης στη σκηνή: στο Théâtre 13 του Παρισιού οι Frédéric Jessua [Φρεντερίκ Ζεσυά] και Isabelle Siou [Ιζαμπέλ Σιού] σκηνοθέτησαν το 2013 τρία έργα της περιόδου 1921–1929, μεταξύ των οποίων το L'Amant de la morte [Ο εραστής της νεκρής, 1925] του Maurice Renard [Μωρίς Ρενάρ].

Εναλλακτικές Εκδοχές

γκρανγκινιόλ, γκραν γκινιόλ
Αγγλικά
grand guignol
Γαλλικά
grand-guignol, le
Γερμανικά
Grand-Guignol, das
Ιταλικά
grand-guignol, il

Σχετικοί όροι

φαντασμαγορία [μεταφυσικές αναπαραστάσεις], γοτθικό δράμα. θέατρο της σκληρότητας. μελόδραμα, βουλεβάρτο, γκροτέσκος, -α, -ο, θέαμα ετερόμορφων

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Ο ιταλός ηθοποιός Ερμέτε Τζακόνι (1857-1948) στο δράμα Στο τηλέφωνο, του γάλλου Αντρέ ντε Λορ, του διασημότερου συγγραφέα του Γκραν Γκινιόλ, επονομαζόμενου και Πρίγκιπα του τρόμου. Το έργο, εκμεταλλευόμενο την επικαιρότητα της εφεύρεσης του τηλεφώνου, είχε για αποκορύφωμά του μια σκηνή στην οποία ο πρωταγωνιστής, μιλώντας στο τηλέφωνο με την οικογένειά του, άκουγε – ανήμπορος να βοηθήσει – την εξέλιξη μιας ληστείας που γινόταν στο σπίτι του κατά τη διάρκεια της οποίας η γυναίκα και τα παιδιά του δολοφονούνταν. Το επεισόδιο του τηλεφωνήματος απαιτούσε ένα κρεσέντο συναισθηματικών αντιδράσεων […]».

Ο σκηνοθέτης Eugenio Barba [Εουτζένιο Μπάρμπα] και ο ιστορικός του θεάτρου Nicola Savarese [Νικόλα Σαβαρέζε] σχολιάζουν την ερμηνεία του Ermete Zacconi [Ερμέτε Τζακόνι] στο Au téléphone του André de Lorde [Αντρέ ντε Λορντ], κορυφαίου συγγραφέα του γκραν-γκινιόλ. Στο έργο η βία μένει εκτός σκηνής και φτάνει στο κοινό μόνο μέσα από τον ήχο, οπότε η κορύφωση μεταφέρεται στο σώμα του ηθοποιού. Το απόσπασμα τεκμηριώνει ότι ο τρόμος του γκραν-γκινιόλ απαιτούσε από τους ηθοποιούς ελεγχόμενη τεχνική συναισθηματικής κλιμάκωσης.

Μπάρμπα, Ε., & Σαβαρέζε, Ν. (2008). Η μυστική τέχνη του ηθοποιού: Αρχές θεατρικής ανθρωπολογίας (Μ. Χατζηεμμανουήλ, Μετ.). Αθήνα: ΚΟΑΝ. Βλ. σ. 120.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Επεισόδιο της εκπαιδευτικής σειράς Crash Course Theater [Σύντομα μαθήματα θεάτρου], με παρουσιαστή τον

Η βουβή ταινία μικρού μήκους The Lonely Villa [Η απομονωμένη έπαυλη], σε σκηνοθεσία

Ο αρχιμουσικός Antonio Pappano [Αντόνιο Παππάνο] παρουσιάζει τη μουσική του Il tabarro [Ο μανδύας

Προωθητικό βίντεο της παράστασης του Titus Andronicus [Τίτος Ανδρόνικος] του William Shakespeare [Ουίλλιαμ…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Κούκλα του Guignol [Γκινιόλ] από το παραδοσιακό θέατρο της Λυών, 19ος αιώνας, Bibliothèque nationale de…

Henry Peacham [Χένρι Πήτσαμ], σχέδιο του λεγόμενου χειρογράφου του Longleat, π. 1595, βιβλιοθήκη των…

Série sur le Grand guignol: scène [Σειρά για το Γκραν-Γκινιόλ: σκηνή], φωτογραφία τύπου,…

Série sur le Grand guignol: maquillage des acteurs [Σειρά για το Γκραν-Γκινιόλ: η ψιμυθίωση…

βασική

Adrien, P., Kermabon, G. de, & Pierron, A. (2009). Grand peur et misère du Grand-Guignol [Συνέντευξη στους T. Karsenti & M. Poirson]. Études théâtrales, 44–45, σσ. 139–148. doi.org...

Gerould, D. (1984). Oscar Méténier and "comédie rosse": From the Théâtre Libre to the Grand Guignol. The Drama Review, 28/1, σσ. 15–28. www.jstor.org...

Gordon, M. (1997). The Grand Guignol: Theatre of fear and terror (Αναθ. έκδ.). New York, NY: Da Capo Press.

Hand, R. J., & Wilson, M. (2000). The Grand-Guignol: Aspects of theory and practice. Theatre Research International, 25/3, σσ. 266–275. doi.org...

Hand, R. J., & Wilson, M. (2002). Grand-Guignol: The French theatre of horror. Exeter: University of Exeter Press.

Hand, R. J., & Wilson, M. (2016). Performing Grand-Guignol: Playing the theatre of horror. Exeter: University of Exeter Press.

Jurković, T. (2013). Blood, monstrosity and violent imagery: Grand-Guignol, the French theatre of horror as a form of violent entertainment. [sic] – A Journal of Literature, Culture and Literary Translation, 4/1, σσ. 1–16. doi.org...

Pierron, A. (Επιμ.). (1995). Le Grand Guignol: Le théâtre des peurs de la Belle Époque. Paris: Robert Laffont.

Quigley, K. (2011). Theatre on call: Participatory fainting and Grand-Guignol theatre. Performance Research, 16/3, σσ. 105–107. doi.org...

συμπληρωματική

Grand Guignol. (χ.χ.). Merriam-Webster.com Dictionary. Merriam-Webster. www.merriam-webster.com...

Grand guignol. (χ.χ.). Théâtre 13. theatre13.com...

Μπάρμπα, Ε., & Σαβαρέζε, Ν. (2008). Η μυστική τέχνη του ηθοποιού: Αρχές θεατρικής ανθρωπολογίας (Μ. Χατζηεμμανουήλ, Μετ.). Αθήνα: ΚΟΑΝ.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. γκραν-γκινιόλ [θεατρικό είδος]. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/γκραν-γκινιόλ-[θεατρικό-είδος]

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «γκραν-γκινιόλ [θεατρικό είδος]». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/γκραν-γκινιόλ-[θεατρικό-είδος].

MLA

«γκραν-γκινιόλ [θεατρικό είδος]». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/γκραν-γκινιόλ-[θεατρικό-είδος].

1388