Thymele Logo
Search

αόρατο θέατρο [Μποάλ] [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Παραστασιακή τεχνική του θεάτρου των καταπιεσμένων κατά την οποία ηθοποιοί παρουσιάζουν σε δημόσιο, μη θεατρικό χώρο μια προετοιμασμένη σκηνή χωρίς να αποκαλύπτουν τον θεατρικό της χαρακτήρα, ώστε οι παρευρισκόμενοι/παρευρισκόμενες να την εκλάβουν ως πραγματικό συμβάν και να εμπλακούν σε διάλογο για ζητήματα καταπίεσης.

Ανάπτυξη

Ο όρος αόρατο θέατρο [teatro invisível] εισήχθη από τον Βραζιλιάνο σκηνοθέτη, δραματουργό και θεατροπαιδαγωγό Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ] κατά τα χρόνια της εξορίας του στην Αργεντινή (1971–1976). Οι πρώτες δράσεις χρονολογούνται στα τελευταία χρόνια του στρατιωτικού καθεστώτος (1966–1973), όταν η δημόσια παρουσίαση πολιτικού θεάτρου ήταν επικίνδυνη. Το αόρατο θέατρο αποτελεί παραστατική τεχνική που ανήκει στο «οπλοστάσιο» του θεάτρου των καταπιεσμένων και έχει ως στόχο την καλλιέργεια της κριτικής συνειδητοποίησης, τη χειραφέτηση των καταπιεσμένων κοινωνικών ομάδων, καθώς και την κοινωνική έρευνα ή/και τον κοινωνικό μετασχηματισμό.


Η πρώτη καταγεγραμμένη δράση αόρατου θεάτρου πραγματοποιήθηκε το 1972 σε πολυσύχναστο εστιατόριο του Μπουένος Άιρες, όπου οι ηθοποιοί, καθισμένοι/ες σε διαφορετικά τραπέζια, προκάλεσαν δημόσια συζήτηση για την πείνα και την αξία της εργασίας. Ο Boal εφάρμοσε την τεχνική και στο Περού, το 1973, στο πλαίσιο της εθνικής εκστρατείας γραμματισμού Operación Alfabetización Integral [Επιχείρηση Ολοκληρωμένου Γραμματισμού] (ALFIN). Η απόκρυψη της θεατρικής σύμβασης έχει προκαλέσει συζήτηση για ζητήματα ηθικής και συναίνεσης, καθώς οι παρευρισκόμενοι/ες εμπλέκονται σε σκηνοθετημένη δράση χωρίς να το γνωρίζουν. Τεχνικές ανάλογης δομής αξιοποιήθηκαν αργότερα και στην τέχνη της επιτέλεσης, όπως στο RESTaurant [Εστιατόριο] (2009) του καλλιτέχνη Dermo [Ντέρμο] στο Λονδίνο.


Το αόρατο θέατρο, σύμφωνα με τον Boal, μπορεί να πραγματοποιηθεί σε οποιονδήποτε μη θεατρικό χώρο, όπως σε έναν δρόμο, ένα εστιατόριο, ένα κατάστημα ή ένα τρένο. Οι ηθοποιοί παρουσιάζουν μία επινοημένη θεατρική δράση, έπειτα από συστηματική κοινωνική έρευνα, δραματουργική επεξεργασία και σκηνική προετοιμασία, σύμφωνα με τις τεχνικές πρόβας του θεάτρου των καταπιεσμένων, σε χώρους όπου θα μπορούσε πράγματι να συμβεί ένα τέτοιο περιστατικό. Ωστόσο, το κοινό δεν γνωρίζει ότι η δράση που εκτυλίσσεται μπροστά του είναι σκηνοθετημένη και δεν έχει επίγνωση των θεατρικών συμβάσεων.


Οι ηθοποιοί ενσαρκώνουν πρόσωπα με διαφορετικές απόψεις και πεποιθήσεις, που βρίσκονται φαινομενικά τυχαία στον ίδιο χώρο, και αξιοποιούν μία προμελετημένη αφορμή για να πυροδοτήσουν μία προσχεδιασμένη σύγκρουση. Στόχος είναι να ανατρέψουν την κοινωνικά αναμενόμενη συμπεριφορά γύρω από ένα φλέγον κοινωνικό ζήτημα, όπως ο ρατσισμός, ο σεξισμός, η ομοφοβία, η αδιαφορία για τον συνάνθρωπο ή το περιβάλλον, υποστηρίζοντας αμφιλεγόμενες, αναπάντεχες, προκλητικές ή και αντικρουόμενες απόψεις. Με αυτόν τον τρόπο προκαλούν το κοινό να συμμετάσχει στον διάλογο και να λάβει θέση. Οι ηθοποιοί, διασκορπισμένοι/ες στον χώρο της δράσης, αυτοσχεδιάζουν τους ρόλους τους, συμβάλλοντας είτε στην όξυνση είτε στην εκτόνωση της έντασης κατά τη διάρκεια της συζήτησης που ακολουθεί την αρχική δράση. Σε κανένα σημείο δεν δηλώνεται ποιος/ποια είναι ηθοποιός και ποιος/ποια όχι.


Το αόρατο θέατρο αναδεικνύει ακανθώδη ζητήματα της δημόσιας ζωής ή ακόμη και θέματα ταμπού, για τα οποία υπάρχει άγνοια, αδιαφορία ή απόπειρα συγκάλυψης, με στόχο την αφύπνιση του κοινού και την ενθάρρυνση για ανάληψη κοινωνικής δράσης.

Αγγλικά
invisible theatre
Γαλλικά
théâtre invisible, le
Γερμανικά
unsichtbare Theater, das
Ιταλικά
teatro invisibile, il

Συνώνυμα

άδηλο θέατρο

Σχετικοί όροι

θέατρο φόρουμ, αληθοφάνεια, ψευδαίσθηση, θέατρο του πραγματικού, θέατρο δρόμου, χάπενινγκ, λογοκρισία

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Εφαρμοσμένα είδη

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"Several presentations of invisible theatre were made in different locations in Peru. Particularly interesting is what happened at the Carmen Market, in the barrio of Comas, some 14 kilometres away from downtown Lima. Two actresses were protagonists in a scene enacted at a vegetable stand. One of them, who was pretending to be illiterate, insisted that the vendor was cheating her, taking advantage of the fact that she did not know how to read; the other actress checked the figures, finding them to be correct, and advised the "illiterate" one to register in one of A.L.F.I.N.'s literacy courses. After some discussion about the best age to start one's studies, about what to study and with whom, the first actress kept on insisting that she was too old for those things. It was then that a little old woman, leaning on her cane, very indignantly shouted: "My dears, that's not true! For learning and making love one is never too old!" Everyone witnessing the scene broke into laughter at the old woman's amorous outburst, and the actresses were unable to continue the scene."


«Πραγματοποιήθηκαν αρκετές παρουσιάσεις αόρατου θεάτρου σε διάφορα σημεία του Περού. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ό,τι συνέβη στην αγορά Carmen, στη συνοικία Comas, περίπου 14 χιλιόμετρα από το κέντρο της Λίμα. Δύο ηθοποιοί πρωταγωνιστούσαν σε μια σκηνή που εκτυλισσόταν σε έναν πάγκο λαχανικών. Η μία, που υποδυόταν την αναλφάβητη, επέμενε ότι ο πωλητής την εξαπατούσε, εκμεταλλευόμενος το γεγονός ότι δεν ήξερε να διαβάζει· η άλλη έλεγξε τους λογαριασμούς, διαπίστωσε ότι ήταν σωστοί και συμβούλεψε την “αναλφάβητη” να εγγραφεί σε κάποιο από τα μαθήματα γραμματισμού της A.L.F.I.N. [Επιχείρηση Ολοκληρωμένου Γραμματισμού]. Μετά από κάποια συζήτηση για την καταλληλότερη ηλικία έναρξης των σπουδών, για το τι πρέπει να σπουδάσει κανείς και με ποιον, η πρώτη ηθοποιός εξακολουθούσε να επιμένει ότι ήταν πολύ μεγάλη για τέτοια πράγματα. Τότε μια μικροκαμωμένη ηλικιωμένη γυναίκα, ακουμπώντας στο μπαστούνι της, φώναξε με μεγάλη αγανάκτηση: “Καλές μου, αυτό δεν είναι αλήθεια! Για να μαθαίνεις και για να κάνεις έρωτα, κανείς δεν είναι ποτέ πολύ μεγάλος!” Όσοι και όσες παρακολουθούσαν τη σκηνή ξέσπασαν σε γέλια με την ερωτική έξαρση της ηλικιωμένης, και οι ηθοποιοί δεν μπόρεσαν να συνεχίσουν.»

Ο Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ] περιγράφει στο Theatre of the oppressed [Το θέατρο του καταπιεσμένου] μια δράση αόρατου θεάτρου σε λαϊκή αγορά της Λίμα, στο πλαίσιο της εκστρατείας γραμματισμού ALFIN (1973). Οι δύο ηθοποιοί σκηνοθετούν μια διαφωνία για τον αναλφαβητισμό, και μια ηλικιωμένη γυναίκα, που αγνοεί ότι πρόκειται για θεατρική δράση, παρεμβαίνει αυθόρμητα. Η παρέμβασή της καταδεικνύει πώς το αόρατο θέατρο μετατρέπει τους/τις περαστικούς/περαστικές σε συμμετέχοντες/συμμετέχουσες, σε βαθμό που ανατρέπει την προσχεδιασμένη πορεία της σκηνής.

Boal, A. (2008). Theatre of the oppressed (C. A. McBride, M.-O. Leal McBride, & E. Fryer, Μετ.). London: Pluto Press. (Πρωτότυπη έκδοση 1974). Βλ. σ. 126.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Δράση αόρατου θεάτρου σε στάση λεωφορείου της Μπραζίλια, με θέμα τα απορρίμματα στον δημόσιο χώρο.…

Δράση αόρατου θεάτρου στο Σαιν-Μπριέκ [Saint-Brieuc] της Βρετάνης, στο πλαίσιο επιμόρφωσης στις τεχνικές του θεάτρου…

Δράση αόρατου θεάτρου της εταιρείας παραγωγής Sandalphon Arts του Λονδίνου, σε σκηνοθεσία του Rocky Rodriguez…

Ο Roberto Oliveira [Ρομπέρτο Ολιβέιρα], στη σειρά Tipos de Teatro [Είδη θεάτρου]…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Ο Augusto Boal σε δράση του 1979, κατά τα χρόνια της εξορίας του στην Ευρώπη,…

Στιγμιότυπο από το RESTaurant [Εστιατόριο] (2009) του καλλιτέχνη με το ψευδώνυμο Dermo [Ντέρμο]

Εικόνα από ανάρτηση του πορτογαλόφωνου ιστολογίου Arte em Vício για το αόρατο θέατρο (5 Ιουνίου…

Δράση αόρατου θεάτρου στην Ερφούρτη [Erfurt] στις 31 Αυγούστου 2024, παραμονή των εκλογών για το…

βασική

Boal, A. (1981). Το θέατρο του καταπιεσμένου (Ε. Μπραουδάκη, Μετ.). Αθήνα: Θεωρία. (Πρωτότυπη έκδοση 1974)

Boal, A. (2001). Hamlet and the baker's son: My life in theatre and politics (A. Jackson & C. Blaker, Μετ.). London & New York: Routledge.

Boal, A. (2019). Theatre of the oppressed (C. A. McBride, M.-O. Leal McBride, & E. Fryer, Μετ.). London: Pluto Press. (Πρωτότυπη έκδοση 1974)

Boal, A. (2021). Games for actors and non-actors (A. Jackson, Μετ.· 3η έκδ.). London & New York: Routledge.

Burstow, B. (2008). Invisible theatre, ethics, and the adult educator. International Journal of Lifelong Education, 27/3, σσ. 273–288. doi.org...

Lovett, L. (2021). Invisible theatre: Militarized space and the staging of affective atmospheres. Ambiances, 7. doi.org...

Thorau, H. (2013). Unsichtbares Theater. Berlin: Alexander Verlag.

συμπληρωματική

Babbage, F. (2018). Augusto Boal (2η έκδ.). London & New York: Routledge.

Boal, J. (2023). Theatre of the oppressed and its times. London & New York: Routledge.

Cohen-Cruz, J., & Schutzman, M. (Επιμ.). (2006). A Boal companion: Dialogues on theatre and cultural politics. London & New York: Routledge.

Field, A. (2009, Μάρτιος 30). Andy Field on the hidden world of invisible theatre. The Guardian. www.theguardian.com...

Howe, K., Boal, J., & Soeiro, J. (Επιμ.). (2019). The Routledge companion to theatre of the oppressed. London & New York: Routledge.

Milling, J., & Ley, G. (2001). Modern theories of performance: From Stanislavski to Boal. Basingstoke & New York: Palgrave.

Ζώνιου, Χ. (2010). Augusto Boal (1931–2009). Εκπαίδευση & Θέατρο, 11, σσ. 71–80. theatroedu.gr...

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. αόρατο θέατρο [Μποάλ]. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/αόρατο-θέατρο-[μποάλ]

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «αόρατο θέατρο [Μποάλ]». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/αόρατο-θέατρο-[μποάλ].

MLA

«αόρατο θέατρο [Μποάλ]». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/αόρατο-θέατρο-[μποάλ].

1388