Thymele Logo
Search

επιτέλεση [πολιτισμική πρακτική] [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Δράση ή σύνολο δράσεων που εκτελούνται ενώπιον άλλων, σε οριοθετημένο χρόνο και χώρο, και αναγνωρίζονται ως πλαισιωμένη συμπεριφορά, από την καλλιτεχνική παράσταση έως την τελετουργία, το παιχνίδι, τον αθλητισμό και τις πράξεις της καθημερινής ζωής.

Ανάπτυξη

Η επιτέλεση δηλώνει ένα φάσμα δράσεων ευρύτερο από την καλλιτεχνική παράσταση. Το αγγλικό performance ανάγεται στο αγγλονορμανδικό parfourmer, παραλλαγή του παλαιού γαλλικού parfornir («ολοκληρώνω, φέρω εις πέρας»), και στην καθημερινή χρήση σημαίνει επίσης εκτέλεση, επίδοση και απόδοση. Ανάλογη σημασία είχε το αρχαίο ἐπιτελῶ, που χρησιμοποιούνταν και για την τέλεση θυσιών και εορτών. Στις παραστατικές τέχνες η επιτέλεση περιλαμβάνει την παράσταση, δηλαδή το καλλιτεχνικό γεγονός που συγκροτείται ενώπιον κοινού, την εκτέλεση ενός μουσικού έργου και την ερμηνεία ενός ρόλου. Ο όρος επιτέλεση δηλώνει επίσης ένα διακριτό παραστασιακό είδος. Η επιτέλεση εκτείνεται ωστόσο και πέρα από τις τέχνες. Διακρίνεται από την επιτελεστικότητα, την ιδιότητα των πράξεων να συγκροτούν ό,τι κατονομάζουν, έννοια που προήλθε από τη φιλοσοφία της γλώσσας.


Η κοινωνιολογία επέκτεινε την έννοια στην καθημερινή ζωή. Στο The Presentation of Self in Everyday Life [Η παρουσίαση του εαυτού στην καθημερινή ζωή] (1959) ο Erving Goffman [Έρβινγκ Γκόφμαν] χρησιμοποίησε τη θεατρική μεταφορά για να αναλύσει την κοινωνική αλληλεπίδραση. Όρισε ως επιτέλεση κάθε δραστηριότητα ενός ατόμου που επηρεάζει τους άλλους παρόντες σε μια δεδομένη περίσταση. Τα άτομα διαχειρίζονται την εντύπωση που προκαλούν και διακρίνουν μια «πρόσθια περιοχή» [front region], όπου επιτελούν τους ρόλους τους, από μια «οπίσθια περιοχή» [back region], όπου αποσύρονται. Παράδειγμά του ήταν ένα ξενοδοχείο στο νησί Ανστ των Σέτλαντ, όπου είχε πραγματοποιήσει επιτόπια έρευνα (1949–1951): το προσωπικό άλλαζε συμπεριφορά από την τραπεζαρία στην κουζίνα.


Η ανθρωπολογία εξέτασε την επιτέλεση ως φορέα πολιτισμικού νοήματος. Ο Milton Singer [Μίλτον Σίνγκερ], στις έρευνές του για τον ινδουισμό στο Μαντράς (δεκαετία του 1950), εισήγαγε την έννοια των «πολιτισμικών επιτελέσεων» [cultural performances] και την ανέπτυξε στο When a Great Tradition Modernizes [Όταν μια μεγάλη παράδοση εκσυγχρονίζεται] (1972). Κάθε πολιτισμική επιτέλεση, όπως ένας γάμος, μια γιορτή ναού ή μια απαγγελία ιερών κειμένων, έχει οριοθετημένη διάρκεια, οργανωμένο πρόγραμμα δράσεων, επιτελεστές / επιτελέστριες, κοινό, τόπο και περίσταση. Ο Victor Turner [Βίκτωρ Τέρνερ], στο From Ritual to Theatre [Από την τελετουργία στο θέατρο] (1982), συνέδεσε τις τελετουργικές επιτελέσεις με το θέατρο και ανέδειξε τη λειτουργία τους στη διαχείριση των κοινωνικών κρίσεων.


Ο Richard Schechner [Ρίτσαρντ Σέχνερ] συνέθεσε τις προσεγγίσεις αυτές, εντάσσοντας το θέατρο, την τελετουργία, το παιχνίδι, τον αθλητισμό και την καθημερινή συμπεριφορά σε ένα ευρύ φάσμα [broad spectrum] επιτελέσεων. Η διευρυμένη αυτή αντίληψη θεμελίωσε τις παραστασιακές σπουδές [performance studies], πεδίο που θεσμοθετήθηκε το 1980 με την ίδρυση του ομώνυμου τμήματος στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Στη μελέτη του Performance Studies: An Introduction [Παραστασιακές σπουδές: Μια εισαγωγή] (2002) ο Schechner διέκρινε ό,τι «είναι» επιτέλεση από ό,τι μπορεί να μελετηθεί «ως» επιτέλεση. Κάτι «είναι» επιτέλεση όταν το ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο, η σύμβαση, η χρήση και η παράδοση το αναγνωρίζουν ως τέτοια, όπως μια θεατρική παράσταση ή μια θρησκευτική τελετή. Κάθε συμπεριφορά, αντίθετα, μπορεί να εξεταστεί «ως» επιτέλεση, όπως μια πολιτική συγκέντρωση ή μια συναλλαγή σε κατάστημα.


Από τη δεκαετία του 1990 η συζήτηση εστιάστηκε στη ζωντανότητα [liveness] της επιτέλεσης. Η Peggy Phelan [Πέγκυ Φήλαν], στο Unmarked: The Politics of Performance [Ασημείωτο: Η πολιτική της επιτέλεσης] (1993), υποστήριξε ότι η επιτέλεση υπάρχει μόνο στο παρόν και ότι κάθε καταγραφή τη μετατρέπει σε κάτι άλλο. Ο Philip Auslander [Φίλιπ Όσλαντερ], στο Liveness: Performance in a Mediatized Culture [Ζωντανότητα: Η επιτέλεση σε μια διαμεσολαβημένη κουλτούρα] (1999), αντέτεινε ότι η έννοια του «ζωντανού» προέκυψε ιστορικά σε αντιδιαστολή με την ηχογράφηση και την τηλεόραση. Επισήμανε ακόμη ότι οι συναυλίες και οι αθλητικοί αγώνες με γιγαντοοθόνες ενσωματώνουν τα μέσα από τα οποία υποτίθεται ότι διαφέρουν.


Στη μουσική, οι δύο ηχογραφήσεις των Goldberg-Variationen [Παραλλαγές Γκόλντμπεργκ] (1741) του Johann Sebastian Bach [Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ] από τον πιανίστα Glenn Gould [Γκλεν Γκουλντ], το 1955 και το 1981, καταδεικνύουν ότι η ίδια παρτιτούρα γεννά διαφορετικές επιτελέσεις. Στη δημοφιλή μουσική, κατά την εμφάνιση των Queen [Κουήν] στο Live Aid, στο στάδιο Γουέμπλεϊ του Λονδίνου (13 Ιουλίου 1985), ο Freddie Mercury [Φρέντυ Μέρκιουρυ] αντάλλαξε φωνητικές φράσεις με το κοινό, το οποίο ενσωματώθηκε στην επιτέλεση.

Αγγλικά
performance
Γαλλικά
performance, la
Γερμανικά
Aufführung, die; Performance, die
Ιταλικά
performance, la

Σχετικοί όροι

αναδιαδραμάτιση, ανθρωπολογία του θεάτρου, παραστασιακή αυτοεθνογραφία, εθνοθεατρολογία, διαβατήρια τελετή

Μη προτεινόμενοι όροι

περφόρμανς

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Εφαρμοσμένα είδη
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"A “performance” may be defined as all the activity of a given participant on a given occasion which serves to influence in any way any of the other participants."


«Ως «επιτέλεση» μπορεί να οριστεί το σύνολο της δραστηριότητας ενός δεδομένου συμμετέχοντος σε μια δεδομένη περίσταση, η οποία χρησιμεύει να επηρεάσει με οποιονδήποτε τρόπο οποιονδήποτε από τους άλλους συμμετέχοντες.»

Ο κοινωνιολόγος Erving Goffman [Έρβινγκ Γκόφμαν] ορίζει την επιτέλεση με κριτήριο την επίδραση μιας δραστηριότητας στους άλλους συμμετέχοντες μιας δεδομένης περίστασης. Ο ορισμός δεν προϋποθέτει σκηνή, ρόλο ή καλλιτεχνική πρόθεση, άρα κάθε κοινωνική συνάντηση μπορεί να εξεταστεί ως επιτέλεση. Η θεατρική έννοια μεταφέρεται έτσι από τη σκηνή στην καθημερινή ζωή.

Goffman, E. (1959). The presentation of self in everyday life. Garden City, NY: Doubleday Anchor. Βλ. σ. 15.

Quote Icon

"Performance’s only life is in the present. Performance cannot be saved, recorded, documented, or otherwise participate in the circulation of representations of representations: once it does so, it becomes something other than performance."


«Η μόνη ζωή της επιτέλεσης είναι στο παρόν. Η επιτέλεση δεν μπορεί να διασωθεί, να καταγραφεί, να τεκμηριωθεί ή να μετάσχει με οποιονδήποτε άλλο τρόπο στην κυκλοφορία αναπαραστάσεων των αναπαραστάσεων: μόλις συμβεί αυτό, μετατρέπεται σε κάτι άλλο από επιτέλεση.»

Η θεωρητικός των παραστασιακών σπουδών Peggy Phelan [Πέγκυ Φήλαν] θεμελιώνει την οντολογία της επιτέλεσης στο παρόν. Κάθε καταγραφή ή τεκμηρίωση, κατά την Phelan, εντάσσει την επιτέλεση στην κυκλοφορία των αναπαραστάσεων και τη μετατρέπει σε κάτι άλλο. Η θέση αφορά άμεσα τη θεατρική παράσταση, η οποία υπάρχει πλήρως μόνο τη στιγμή της τέλεσής της.

Phelan, P. (1993). Unmarked: The politics of performance. London & New York: Routledge. Βλ. σ. 146.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Οι All Blacks [Ωλ Μπλακς] επιτελούν τη χάκα πριν από τον πρώτο τους αγώνα στο…

Ο Philip Auslander [Φίλιπ Όσλαντερ] σε διάλεξη για την ψηφιακή ζωντανότητα [digital liveness] στο φεστιβάλ…

Ο Glenn Gould [Γκλεν Γκουλντ] ερμηνεύει τις Goldberg-Variationen [Παραλλαγές Γκόλντμπεργκ] του Johann Sebastian…

Οι Queen [Κουήν] ερμηνεύουν το "Radio Ga Ga" [«Ράδιο Γκα Γκα»] στο Live Aid, ενώπιον…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Η Unst Show στο Μπάλτασαουντ, στο νησί Ανστ των Σέτλαντ (28 Αυγούστου 2010). Στο Ανστ…

Πομπή έξω από τον ναό Καπαλισβάρα στο Μαϊλαπούρ του Μαντράς (σημερινό Τσεννάι), κατά τη γιορτή…

Ηγετικές μορφές του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα επικεφαλής της Πορείας για την Ουάσιγκτον (28…

Το κοινό της συναυλίας του Paul McCartney [Πωλ Μακάρτνεϋ] στο Millennium Stadium του Κάρντιφ (26…

βασική

Auslander, P. (1999). Liveness: Performance in a mediatized culture. London & New York: Routledge.

Conquergood, D. (2002). Performance studies: Interventions and radical research. TDR: The Drama Review, 46/2, σσ. 145–156. doi.org...

Crane, M. T. (2001). What was performance? Criticism, 43/2, σσ. 169–187.

Dolan, J. (1993). Geographies of learning: Theatre studies, performance, and the “performative”. Theatre Journal, 45/4, σσ. 417–441. doi.org...

Drewal, M. T. (1992). Yoruba ritual: Performers, play, agency. Bloomington: Indiana University Press.

Goffman, E. (1959). The presentation of self in everyday life. Garden City, NY: Doubleday Anchor.

Goffman, E. (2006). Η παρουσίαση του εαυτού στην καθημερινή ζωή (Μ. Γκόφρα, Μετ.· Κ. Λιβιεράτος, Επιμ.). Αθήνα: Αλεξάνδρεια. (Πρωτότυπη έκδοση 1959)

Phelan, P. (1993). Unmarked: The politics of performance. London & New York: Routledge.

Phelan, P. (1998). Introduction: The ends of performance. Στο P. Phelan & J. Lane (Επιμ.), The ends of performance (σσ. 1–19). New York: New York University Press.

Schechner, R. (1985). Between theater and anthropology. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

Schechner, R. (1992). A new paradigm for theatre in the academy. TDR: The Drama Review, 36/4, σσ. 7–10.

Schechner, R. (2002). Performance studies: An introduction. London & New York: Routledge.

Schechner, R. (2011). Θεωρία της επιτέλεσης (Ν. Κουβαράκου, Μετ.· Μ. Ζωγράφου & Φ. Φιλίππου, Επιμ.). Αθήνα: Τελέθριον.

Singer, M. (1972). When a great tradition modernizes: An anthropological approach to Indian civilization. New York: Praeger.

Turner, V. (1982). From ritual to theatre: The human seriousness of play. New York: PAJ Publications.

Turner, V. (2015). Από την τελετουργία στο θέατρο: Η ανθρώπινη βαρύτητα του παιχνιδιού (Φ. Τερζάκης, Μετ.). Αθήνα: Ηριδανός. (Πρωτότυπη έκδοση 1982)

συμπληρωματική

Bial, H. (Επιμ.). (2007). The performance studies reader (2η έκδ.). London & New York: Routledge.

Carlson, M. (2014). Performance: Μια κριτική εισαγωγή (Ε. Ράπτου, Μετ.). Αθήνα: Παπαζήσης. (Πρωτότυπη έκδοση 1996)

Davis, T. C. (Επιμ.). (2008). The Cambridge companion to performance studies. Cambridge: Cambridge University Press.

Madison, D. S., & Hamera, J. (Επιμ.). (2006). The SAGE handbook of performance studies. Thousand Oaks, CA: SAGE.

Pavis, P. (2016). The Routledge dictionary of performance and contemporary theatre (A. Brown, Μετ.). London & New York: Routledge. (Πρωτότυπη έκδοση 2014)

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. επιτέλεση [πολιτισμική πρακτική]. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/επιτέλεση-[πολιτισμική-πρακτική]

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «επιτέλεση [πολιτισμική πρακτική]». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/επιτέλεση-[πολιτισμική-πρακτική].

MLA

«επιτέλεση [πολιτισμική πρακτική]». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/επιτέλεση-[πολιτισμική-πρακτική].

1388