εικονοθέατρο [ουσ. ουδ.]

Το εικονοθέατρο [Teatro-imagem] αναπτύχθηκε μέσα από τα εργαστήρια Θεάτρου των Καταπιεσμένων που διεξήγαγε ο Augusto Boal σε διαφορετικές χώρες της Λατινικής Αμερικής και την ανάγκη του να επικοινωνήσει με συμμετέχοντες και συμμετέχουσες που μιλούσαν διαφορετικές γλώσσες.

Στο πλαίσιο του εικονοθεάτρου, τα άτομα που συμμετέχουν χρησιμοποιούν τα σώματά τους ή τα σώματα των άλλων ηθοποιών ως υλικό για να δημιουργήσουν στατικές ζωντανές εικόνες (ένα είδος ζωντανού πίνακα-ταμπλώ βιβάν), μέσω των οποίων εξερευνούν θεματικές κοινωνικού και πολιτικού περιεχομένου. Οι εικόνες αυτές δεν επιδέχονται μόνο μιας, αλλά πολλών ερμηνειών, ενώ η ανάγνωσή τους εξαρτάται άμεσα από το άτομο το οποίο τις δημιουργεί και το άτομο στο οποίο απευθύνονται. Στα επόμενα στάδια οι εικόνες αυτές μπορούν να εξελιχθούν σε «δυναμικές εικόνες» και πολλές φορές οδηγούν στη δημιουργία αυτοσχέδιων σκηνών με την προσθήκη ρυθμού, διαλόγου και κινήσεων.

Το εικονοθέατρο όπως αναπτύχθηκε από τον Boal στα βιβλία του Θέατρο των Καταπιεσμένων, Παιχνίδια για ηθοποιούς και μη ηθοποιούς και Το ουράνιο τόξο της επιθυμίας ακολουθεί συγκεκριμένα στάδια. Αρχικά, τα μέλη που συμμετέχουν στην ομάδα καλούνται να αναπαραστήσουν ένα θέμα ενεργοποιώντας το σώμα τους και σχηματίζοντας ζωντανά γλυπτά. Σε επόμενη φάση πραγματοποιείται δυναμικοποίηση [dynamisation] των πρότυπων εικόνων που διενεργείται σε τρία βήματα:

1. Η ολομέλεια παρουσιάζει ταυτόχρονα όλες τις εικόνες, ώστε να αναδειχθεί μία πολλαπλή και αντικειμενική οπτική του θέματος,
2. Τα μέλη επιχειρούν να διασυνδέσουν τις εικόνες μεταξύ τους,
3. Τα μέλη εστιάζουν στην ανάδειξη των καταπιεστικών αιτίων.

Σε μια δεύτερη τεχνική του εικονοθεάτρου κάποια μέλη της ομάδας χρησιμοποιούν τα σώματα άλλων μελών με σκοπό να σχηματίσουν μια συλλογική εικόνα που αποτυπώνει κάποια συγκεκριμένη θεματική, όπως για παράδειγμα το θέμα της οικογένειας. Η δυναμικοποίηση της εικόνας αυτής πραγματοποιείται με την προσθήκη μιας ρυθμικής κίνησης, μιας φράσης και εν τέλει μιας ενέργειας. Μια τρίτη τεχνική περιλαμβάνει τη μετάβαση από μια πραγματική καταπιεστική εικόνα σε μια ιδανική μη καταπιεστική. Η δυναμικοποίηση της εικόνας πραγματοποιείται με διαφορετικές τεχνικές· για παράδειγμα, οι ηθοποιοί μετά από προτροπή του συντονιστή / της συντονίστριας πραγματοποιούν ρυθμικές κινήσεις προς την απελευθέρωσή τους ή τη διατήρηση της καταπίεσης.

Όπως όλα τα εργαλεία του Θεάτρου των Καταπιεσμένων, οι εικόνες που δημιουργούνται από το εικονοθέατρο ενέχουν μια κοινωνική και πολιτική δυναμική, καθώς πραγματεύονται θεματικές που αφορούν στην πολιτικοκοινωνική πραγματικότητα των συμμετεχόντων/ουσών. Επίσης, αποτελούν μια διαδικασία η οποία έχει ως απώτερο στόχο να οδηγήσει τις/τους συμμετέχοντες/ουσες από την κριτική συνειδητοποίηση στην ενδυνάμωση και εν τέλει στην κοινωνική αλλαγή.

Το εικονοθέατρο, ως εργαλείο του Θεάτρου των Καταπιεσμένων, διαθέτει ισχυρή παιδαγωγική διάσταση, καθώς ενισχύει την ενσώματη κατανόηση και την κριτική συνειδητοποίηση κοινωνικών καταστάσεων. Μέσα από τη μη λεκτική έκφραση καλλιεργεί συμπεριληπτικές μορφές επικοινωνίας και προάγει τον αναστοχασμό και τον διάλογο γύρω από ζητήματα εξουσίας και ταυτότητας.