Thymele Logo
Search

εικονοθέατρο [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Σύστημα τεχνικών που ανέπτυξε ο Βραζιλιάνος θεατροπαιδαγωγός Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ], στο πλαίσιο του θεάτρου των καταπιεσμένων, το οποίο περιλαμβάνει τη χρήση του σώματος των συμμετεχόντων/συμμετεχουσών για τη δημιουργία στατικών εικόνων, με στόχο την έκφραση ιδεών και συναισθημάτων και την αποτύπωση κοινωνικών συμπεριφορών και στάσεων.

Ανάπτυξη

Το εικονοθέατρο [teatro-imagem] αναπτύχθηκε μέσα από τα εργαστήρια θεάτρου των καταπιεσμένων που διεξήγαγε ο Augusto Boal σε χώρες της Λατινικής Αμερικής, κυρίως στο Περού το 1973, στο πλαίσιο της εκστρατείας Operación Alfabetización Integral [Επιχείρηση Ολοκληρωμένου Γραμματισμού] (ALFIN), και από την ανάγκη του να επικοινωνήσει με συμμετέχοντες/συμμετέχουσες που μιλούσαν διαφορετικές γλώσσες.


Στο πλαίσιο του εικονοθεάτρου, τα άτομα που συμμετέχουν χρησιμοποιούν τα σώματά τους ή τα σώματα των άλλων μελών της ομάδας ως υλικό για να δημιουργήσουν στατικές ζωντανές εικόνες (ένα είδος ζωντανού πίνακα [tableau vivant]), μέσω των οποίων εξερευνούν θεματικές κοινωνικού και πολιτικού περιεχομένου. Οι εικόνες αυτές επιδέχονται πολλαπλών ερμηνειών, ενώ η ανάγνωσή τους εξαρτάται άμεσα από το άτομο το οποίο τις δημιουργεί και το άτομο στο οποίο απευθύνονται. Σε επόμενα στάδια οι εικόνες αυτές μπορούν να εξελιχθούν σε «δυναμικές εικόνες» και πολλές φορές οδηγούν στη δημιουργία αυτοσχέδιων σκηνών με την προσθήκη ρυθμού, διαλόγου και κινήσεων.


Το εικονοθέατρο όπως περιγράφεται από τον Boal στα βιβλία τουΤο θέατρο των καταπιεσμένων [Teatro do oprimido e outras poéticas políticas, 1974], Θεατρικά παιχνίδια για ηθοποιούς και μη ηθοποιούς [Jogos para atores e não-atores, 1998] και Το ουράνιο τόξο της επιθυμίας [O arco-íris do desejo: método Boal de teatro e terapia, 1996] ακολουθεί συγκεκριμένα στάδια. Αρχικά, τα μέλη που συμμετέχουν στην ομάδα καλούνται να αναπαραστήσουν ένα θέμα ενεργοποιώντας το σώμα τους και σχηματίζοντας ζωντανά γλυπτά. Σε επόμενη φάση πραγματοποιείται δυναμικοποίηση [dynamisation] των πρότυπων εικόνων που διενεργείται σε τρία βήματα:


  1. Η ολομέλεια παρουσιάζει ταυτόχρονα όλες τις εικόνες, ώστε να αναδειχθεί μια πολλαπλή και αντικειμενική οπτική του θέματος.
  2. Τα μέλη επιχειρούν να διασυνδέσουν τις εικόνες μεταξύ τους.
  3. Τα μέλη εστιάζουν στην ανάδειξη των αιτίων της καταπίεσης.


Σε μια δεύτερη τεχνική του εικονοθεάτρου κάποια μέλη της ομάδας χρησιμοποιούν τα σώματα άλλων μελών με σκοπό να σχηματίσουν μια συλλογική εικόνα που αποτυπώνει μια συγκεκριμένη θεματική, όπως για παράδειγμα το θέμα της οικογένειας. Η δυναμικοποίηση της εικόνας αυτής πραγματοποιείται με την προσθήκη μιας ρυθμικής κίνησης, μιας φράσης και εν τέλει μιας ενέργειας. Μια τρίτη τεχνική περιλαμβάνει τη μετάβαση από μια πραγματική εικόνα καταπίεσης σε μια ιδανική εικόνα μη καταπίεσης. Η δυναμικοποίηση της εικόνας πραγματοποιείται με διαφορετικές τεχνικές· για παράδειγμα, οι ηθοποιοί μετά από προτροπή του/της συντονιστή/συντονίστριας πραγματοποιούν ρυθμικές κινήσεις που οδηγούν στην απελευθέρωσή τους ή στη διατήρηση της καταπίεσης.


Όπως όλα τα εργαλεία του θεάτρου των καταπιεσμένων, οι εικόνες που δημιουργούνται από το εικονοθέατρο ενέχουν κοινωνική και πολιτική δυναμική, καθώς πραγματεύονται θεματικές που αφορούν στην πολιτικοκοινωνική πραγματικότητα των συμμετεχόντων/συμμετεχουσών. Επίσης, αποτελούν μια διαδικασία η οποία έχει ως απώτερο στόχο να οδηγήσει τους/τις συμμετέχοντες/συμμετέχουσες από την κριτική συνειδητοποίηση στην ενδυνάμωση και εν τέλει στην κοινωνική αλλαγή.


Το εικονοθέατρο, ως εργαλείο του θεάτρου των καταπιεσμένων, διαθέτει ισχυρή παιδαγωγική διάσταση, καθώς ενισχύει την ενσώματη κατανόηση και την κριτική συνειδητοποίηση κοινωνικών καταστάσεων. Μέσα από τη μη λεκτική έκφραση καλλιεργεί συμπεριληπτικές μορφές επικοινωνίας και προάγει τον αναστοχασμό και τον διάλογο γύρω από ζητήματα εξουσίας και ταυτότητας.

Εναλλακτικές Εκδοχές

θέατρο-εικόνα
Αγγλικά
image theatre
Γαλλικά
théâtre-image, le
Γερμανικά
Bildertheater, das
Ιταλικά
teatro immagine, il

Σχετικοί όροι

θέατρο φόρουμ, πολιτικό θέατρο, ακτιβισμός, πόζα, χειρονομία, σωματικό θέατρο, εκπαιδευτικό δράμα

Μη προτεινόμενοι όροι

θέατρο-εικόνα

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Εφαρμοσμένα είδη

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"Image Theatre techniques may reveal hidden aspects of images through what Boal calls 'the multiple mirror of the gaze of others' – a group of participants looking at the same image, offering their thoughts and feelings, and evoking whatever their imaginations produce around the image often based on experiences from the social reality (2006, 175). By discovering, analyzing and imagining alternatives to social rituals and personal habits, Image Theatre may offer a creative structure for teaching against the grain of social convention by pinpointing alternatives to hegemonic practices through identity formation and personal/social reinvention."


«Οι τεχνικές του εικονοθεάτρου μπορούν να αποκαλύψουν κρυφές πτυχές των εικόνων μέσω αυτού που ο Boal αποκαλεί “πολλαπλό καθρέφτη του βλέμματος των άλλων”: μια ομάδα συμμετεχόντων/συμμετεχουσών παρατηρεί την ίδια εικόνα, εκφράζει σκέψεις και συναισθήματα και ανακαλεί ό,τι γεννά η φαντασία της γύρω από την εικόνα, συχνά με βάση εμπειρίες από την κοινωνική πραγματικότητα (2006, 175). Μέσα από την ανακάλυψη, την ανάλυση και τη φαντασιακή σύλληψη εναλλακτικών απέναντι στις κοινωνικές τελετουργίες και στις προσωπικές συνήθειες, το εικονοθέατρο μπορεί να προσφέρει μια δημιουργική δομή για μια διδασκαλία που αντιστρατεύεται τις κοινωνικές συμβάσεις, επισημαίνοντας εναλλακτικές απέναντι στις ηγεμονικές πρακτικές μέσω της διαμόρφωσης ταυτότητας και της προσωπικής/κοινωνικής επανεπινόησης.»

Ο J. Adam Perry [Τζ. Άνταμ Πέρρυ] εξετάζει το εικονοθέατρο ως σύστημα αποαποικιοποίησης, μέσω του οποίου οι συμμετέχοντες/συμμετέχουσες αναγνωρίζουν και αμφισβητούν ενσωματωμένες ηγεμονικές πρακτικές. Αξιοποιώντας την έννοια του «πολλαπλού καθρέφτη» από το The aesthetics of the oppressed [Η αισθητική των καταπιεσμένων] του Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ], υποστηρίζει ότι η συλλογική ανάγνωση μιας ακίνητης σωματικής εικόνας αναδεικνύει όψεις που διαφεύγουν από τον/τη δημιουργό της. Η ερμηνεία των εικόνων μετασχηματίζεται έτσι σε πρακτική αντίστασης απέναντι στις κοινωνικές συμβάσεις.

Perry, J. A. (2012). A silent revolution: "Image theatre" as a system of decolonisation. Research in Drama Education: The Journal of Applied Theatre and Performance, 17/1, σσ. 103–119. doi.org....

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Δράση εικονοθεάτρου στην Τυνησία, με τεχνική εμπνευσμένη από το θέατρο των καταπιεσμένων του Augusto Boal…

Άσκηση εικονοθεάτρου σε τρία στάδια, με στόχο τον αυτοσχεδιασμό που ξεκινά από σωματικές εικόνες. Στο…

Σύντομη εισαγωγή στο εικονοθέατρο, μια από τις βασικές τεχνικές του θεάτρου των καταπιεσμένων του…

Παράσταση εικονοθεάτρου με θέμα την αναπηρία, στο Μπαλατοναλμάντι [Balatonalmádi] της Ουγγαρίας, στο πλαίσιο του προγράμματος…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Εργαστήριο θεάτρου των καταπιεσμένων του Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ] στο Παρίσι (1975) (φωτογραφία: Hejo, Cedoc/Funarte).…

Ο Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ] σε εργαστήριο θεάτρου των καταπιεσμένων, γύρω στο 1980 (Acervo Augusto…

Ο Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ] καθοδηγεί μέλη εργαστηρίου στη σύνθεση ακίνητων σωματικών εικόνων, την πρώτη…

Άσκηση εικονοθεάτρου σε εργαστήριο νέων από τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (2023). Η…

βασική

Babbage, F. (2018). Augusto Boal (2η έκδ.). London & New York: Routledge.

Boal, A. (1983). Jeux pour acteurs et non-acteurs (R. Mellac, Μετ.). Paris: F. Maspero.

Boal, A. (1995). The rainbow of desire: The Boal method of theatre and therapy (A. Jackson, Μετ.). London & New York: Routledge.

Boal, A. (2006). The aesthetics of the oppressed (A. Jackson, Μετ.). London & New York: Routledge.

Boal, A. (2013). Θεατρικά παιχνίδια για ηθοποιούς και μη ηθοποιούς (Μ. Παπαδήμα, Μετ.). Θεσσαλονίκη: Σοφία.

Boal, A. (2019). Theatre of the oppressed (C. A. McBride, M.-O. Leal McBride, & E. Fryer, Μετ.). London: Pluto Press. (Πρωτότυπη έκδοση 1974)

Howe, K., Boal, J., & Soeiro, J. (Επιμ.). (2019). The Routledge companion to theatre of the oppressed. London & New York: Routledge. doi.org...

Perry, J. A. (2012). A silent revolution: "Image theatre" as a system of decolonisation. Research in Drama Education: The Journal of Applied Theatre and Performance, 17/1, σσ. 103–119. doi.org...

συμπληρωματική

Campbell, A. (2019). The theatre of the oppressed in practice today: An introduction to the work and principles of Augusto Boal. London: Methuen Drama.

Santiago-Jirau, A., & Thompson, S. L. (2019). Image theatre: A liberatory practice for "making thought visible". Στο K. Howe, J. Boal, & J. Soeiro (Επιμ.), The Routledge companion to theatre of the oppressed (σσ. 156–161). London & New York: Routledge.

Soeiro, J. (2019). Legislative theatre: Can theatre reinvent politics? Στο K. Howe, J. Boal, & J. Soeiro (Επιμ.), The Routledge companion to theatre of the oppressed (σσ. 187–194). London & New York: Routledge.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. εικονοθέατρο. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/εικονοθέατρο

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «εικονοθέατρο». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/εικονοθέατρο.

MLA

«εικονοθέατρο». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/εικονοθέατρο.

1388