Η ενότητα τραγουδιού και χορού που χαρακτηρίζει το χοροτράγουδο απαντά ήδη στην αρχαία ελληνική χορεία, όπου λόγος, μέλος και όρχησις συνιστούσαν αδιαίρετη επιτελεστική πράξη. Η χορεία λειτουργούσε ως κοινωνική και τελετουργική πρακτική, συνδεδεμένη με τη λατρεία, την αγωγή και τη συγκρότηση της κοινότητας. Η συνεπιτέλεση τραγουδιού και χορού τεκμηριώνεται και στη βυζαντινή περίοδο, όταν η Εκκλησία επέβαλε περιορισμούς στους δημόσιους χορούς, και διαμορφώθηκε στους νεότερους χρόνους σε τραγουδιστούς χορούς με επικολυρικό περιεχόμενο. Η λαογραφική έρευνα θεωρεί τους χορούς που συνοδεύονται αποκλειστικά από τη φωνή των χορευτών και των χορευτριών από τις παλαιότερες μορφές λαϊκής επιτέλεσης.
Η επιτέλεση του χοροτράγουδου ορίζεται από συγκεκριμένα μορφολογικά χαρακτηριστικά: είναι συλλογική (ανδρική, γυναικεία ή μεικτή), ακολουθεί σταθερό ρυθμό και καθορισμένο κινητικό σχήμα (π.χ. συρτός, στα τρία), καθώς και καθορισμένες λαβές (από τους ώμους, σταυρωτή, θηλυκωτή κ.ά.). Η φωνητική εκφορά οργανώνεται είτε από κοινού, με το σύνολο να τραγουδά ταυτόχρονα, είτε αντιφωνικά, με εναλλαγή δύο ομάδων ή του πρωτοτραγουδιστή / της πρωτοτραγουδίστριας και του συνόλου. Στον Καγκελάρη των Παπαδατών Πρέβεζας, ο οποίος χορεύεται τις ημέρες του Πάσχα χωρίς ενόργανη συνοδεία, οι πρεσβύτεροι άνδρες εξάρχουν το τραγούδι και οι υπόλοιποι χορευτές και οι χορεύτριες επαναλαμβάνουν τους στίχους, σε μια συμβολική πράξη μετάδοσης μνήμης και γνώσης. Ομόλογός του είναι ο Καγκελευτός, ο οποίος χορεύεται χωρίς όργανα την Τρίτη του Πάσχα στην Ιερισσό Χαλκιδικής, ενώ στην αποκριάτικη «Καμάρα» της Ιερισσού οι γυναίκες τραγουδούν ένα ημιστίχιο και οι άνδρες το επαναλαμβάνουν. Στο ευρύτερο σώμα του παραδοσιακού τραγουδιού, το χοροτράγουδο διακρίνεται από τα τραγούδια της τάβλας, τα μοιρολόγια και τα νανουρίσματα, τα οποία τραγουδιούνται χωρίς χορό. Σε ορισμένες περιοχές, όπως στην Κεφαλονιά, τον όρο χοροτράγουδο χρησιμοποιούν οι ίδιοι οι επιτελεστές και οι ίδιες οι επιτελέστριες.
Το χοροτράγουδο φέρει έντονη τελετουργική διάσταση. Η κυκλική διάταξη, η επανάληψη, η συλλογική αναπνοή και η συγχρονισμένη φωνητική και κινητική δράση λειτουργούν ως μέσα κοινωνικής συνοχής και ενσώματης μνήμης. Το χοροτράγουδο ενεργοποιεί το νόημα μέσω του σώματος και επιτελεί λειτουργίες εορτασμού, πένθους ή ανανέωσης της κοινότητας, όπως στα γυναικεία χοροτράγουδα της Δευτέρας του Πάσχα στη Θεσσαλία ή στα αποκριάτικα χοροτράγουδα της Χαλκιδικής.
Αντίστοιχες μορφές συλλογικής επιτέλεσης τραγουδιού και χορού απαντούν σε πολλούς πολιτισμούς. Στις Νήσους Φερόες ο αλυσιδωτός χορός συνοδεύεται αποκλειστικά από το εκτενείς αδόμενες μεσαιωνικές μπαλάντες, χωρίς μουσικά όργανα. Στη Βρετάνη το αντιφωνικό τραγούδι kan ha diskan [καν α ντισκάν] συνοδεύει τους χορούς των νυχτερινών γιορτών fest-noz [φεστ-νοζ], ενώ στο Μαυροβούνιο το oro [όρο] οργανώνεται σε εναλλαγή στίχων ανάμεσα σε δύο ομάδες τραγουδιστών μέσα στον κύκλο. Στη νότια Αφρική τα γυναικεία τραγούδια και οι χοροί συγκροτούν ενιαία επιτέλεση με έντονη αντιφωνική δομή.
Από τα μέσα του 20ού αιώνα τα λαογραφικά χορευτικά συγκροτήματα και οι πολιτιστικοί σύλλογοι μεταφέρουν το χοροτράγουδο στη σκηνή και στην εκπαίδευση και το εντάσσουν σε δραματουργικά και διδακτικά πλαίσια, όπως το Χοροστάσι στην παράσταση Βρακάδες (Θέατρο Δόρα Στράτου, 2012). Στις σύγχρονες παραστατικές τέχνες το χοροτράγουδο επανεμφανίζεται ως καλλιτεχνικό και ερευνητικό υπόστρωμα. Η Anna Halprin [Άννα Χάλπριν] διερεύνησε τον χορό ως συλλογικό, τελετουργικό γεγονός σε κοινοτικά έργα της δεκαετίας του 1980, όπως το Circle the Earth [Κυκλώστε τη γη], ενώ η Meredith Monk [Μέρεντιθ Μονκ] ανέπτυξε υβριδικές φόρμες, στις οποίες η φωνή κινείται και χορεύει, όπως στο On Behalf of Nature [Για χάρη της φύσης, 2013]. Η Flora Détraz [Φλόρα Ντετράζ] επαναπροσδιορίζει το χοροτράγουδο ως πεδίο πειραματισμού στο Muyte Maker (2018), όπου τέσσερις ερμηνεύτριες τραγουδούν και γελούν πολυφωνικά, ενώ χορεύουν, πάνω σε τραγούδια εμπνευσμένα από τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση. Το χοροτράγουδο αναδεικνύεται έτσι σε διαχρονικό επιτελεστικό πρότυπο, το οποίο τροφοδοτεί τις σύγχρονες παραστατικές τέχνες.