Η περφόρμανς Ιδιωτική κατασκευή και τελετή (1969), αναφερόμενη ως η πρώτη της, εμπεριέχει ήδη όλα τα εννοιακά και πρακτικά στοιχεία που ταυτίζουμε με τη Λήδα Παπακωνσταντίνου: μια κατασκευή φτιαγμένη για ιερότητα και τελετουργία που μοιάζει με «βυζαντινή εκκλησία», έτσι ξεκινάει η ίδια την περιγραφή του έργου – αναφορά που μου ήταν ακατανόητη ώσπου άκουσα την εικαστικό να λέει, δεκαετίες αργότερα, σε μια τηλεοπτική εκπομπή: «φτιάχνεις ένα χώρο, μια εκκλησία, και μπαίνεις εκεί μέσα, αποκτάς ένα σχήμα, ίσα ίσα που χωράς, όμως βολεύεσαι, το κεφαλάκι μπαίνει στον τρούλο, μετά το κτίσμα ανοίγει λίγο και μπαίνουν οι ώμοι». Αντί να περιγράψει ένα φέρετρο ή το σπίτι που κάποτε χωρούσε την Αλίκη (στη χώρα των θαυμάτων), πριν σταματήσει να τη χωρά, περιγράφει μια βυζαντινή εκκλησία λόγω της ανάτασης που υπόσχεται. Στην κατασκευή αυτή εισέρχονται «οι συμμετέχοντες» έχοντας βγάλει τα παπούτσια τους. Βάζουν τις μαύρες μάσκες. Μπουσουλάνε προς το νερό. Ο χώρος είναι θυσιαστήριο, αλλά τα ζώα έχουν ήδη σφαχτεί. Το μυαλό της αγελάδας και το αίμα του ταύρου είναι σε ξέχωρες γυάλες. Μυρίζει λιβάνι κι ακούγονται μηχανές. Η Λήδα εισέρχεται τελευταία. Φοράει «λευκό βαρύ φόρεμα από καραβόπανο, μάσκα και ωμοπλάτες του μπέιζμπολ, εργατικές μπότες, χοντρά γάντια». Όταν προσφέρει το μυαλό του ζώου, με γυμνά όμως χέρια, στο κοινό, το κοινό επιτελεί, γινόμενο ασυγκράτητο: τα «εντόσθια στα συρτάρια κομματιάστηκαν, το τραπέζι αναποδογύρισε, το μυαλό καταστράφηκε, τα πάντα διαλύθηκαν, το νερό μετατράπηκε σε αίμα».
Η Άντζελα Δημητρακάκη αναλύει την πρώτη επιτέλεση της Λήδας Παπακωνσταντίνου, Ιδιωτική κατασκευή και τελετή (Maidstone College of Art, 1969), ως θυσιαστική τελετή με αυστηρά καθορισμένο χώρο, ενδυμασία και ακολουθία πράξεων. Η περιγραφή αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη της επιτέλεσης δανείζεται από τη θρησκευτική λατρεία τη δομή της τελετής (είσοδος, μεταμφίεση, προσφορά) και τη μεταφέρει σε καλλιτεχνικό πλαίσιο. Η κατάληξη του έργου δείχνει επιπλέον ότι η τελετή μετατρέπει το κοινό από μάρτυρα σε συμμετέχοντα, στοιχείο που τη διακρίνει από τη συμβατική θεατρική παράσταση.
Δημητρακάκη, Α. (2024). Ο κόσμος της είναι ο κόσμος μας: Πολιτικές αισθητικές και κοινωνική δυναμική στο έργο της Λήδας Παπακωνσταντίνου. Κεντρική ομιλία με αφορμή την αναδρομική έκθεση Χρόνος στα χέρια μου, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ), Αθήνα. www.research.ed.ac.uk...