Thymele Logo
Search

ντραγκ-κουήν [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 8
Videos Icon 8
[1]

Ορισμός

Θηλυκή σκηνική περσόνα, καθώς και το πρόσωπο που την κατασκευάζει και την ενσαρκώνει με κοστούμι, έντονη ψιμυθίωση, περούκα, προσθετικό στήθος και υπερτονισμένα θηλυκά χαρακτηριστικά, παρουσιάζοντάς την σε αυτοτελή νούμερα χειλικού συγχρονισμού, τραγουδιού, χορού και κωμικού λόγου.

Ανάπτυξη

Ο όρος ντραγκ-κουήν προσδιορίζει τη θηλυκή σκηνική περσόνα και τον επιτελεστή ή την επιτελέστρια που τη συγκροτεί επί σκηνής, αξιοποιώντας τη θεατρικοποίηση, την υπερβολή και την παρωδία της θηλυκότητας. Στον πυρήνα της πρακτικής τοποθετείται η κατασκευή μιας διακριτής γυναικείας ταυτότητας, με δικό της όνομα, χαρακτήρα και ρεπερτόριο, η οποία αναδεικνύει τη θηλυκότητα ως πολιτισμικά κατασκευασμένο και επιτελεστικό φαινόμενο. Η εντυπωσιακή σκηνική εικόνα, με περίτεχνα κοστούμια, ογκώδεις περούκες, υπερβολική ψιμυθίωση και επιδεικτική κινησιολογία, μετατρέπει τα σύμβολα του φύλου σε εργαλείο θεάματος και ανατροπής της κοινωνικής νόρμας.


Η περσόνα εμφανίζεται σε καμπαρέ, κλαμπ, νυχτερινά κέντρα, φεστιβάλ και μουσικοθεατρικές σκηνές, παρουσιάζοντας νούμερα που στηρίζονται κατά κανόνα στον χειλικό συγχρονισμό: η απόδοση τραγουδιού γυναικείου ρεπερτορίου, συχνά ποπ ή ντίσκο ή ακόμη και λαϊκού, συνοδεύεται από χορογραφία, μιμική και σκηνική δράση. Στο ρεπερτόριο απαντούν επίσης το ζωντανό τραγούδι, ο κωμικός μονόλογος με τεχνικές στάντ-απ, ο αυτοσχεδιασμός, το χορευτικό νούμερο και η παρωδία γνωστών γυναικείων μορφών του θεάματος. Τα νούμερα συναρμόζονται σε ντραγκ-σόου, ενώ η επιτελέστρια αναλαμβάνει συχνά και ρόλο κονφερανσιέ. Η κατασκευή της περσόνας ακολουθεί σαφή μεθοδολογία: το πρόσωπο διαπλάθεται με έντονη φωτοσκίαση και υπερτονισμό των χαρακτηριστικών, η σιλουέτα θηλυκοποιείται με προσθετικό στήθος και επιθέματα στους γοφούς, ενώ αξεσουάρ όπως ψηλοτάκουνα υποδήματα και επιμήκη νύχια ολοκληρώνουν την εικόνα.


Ο όρος «ντραγκ» [drag] ανάγεται στο θεατρικό λεξιλόγιο του 19ου αιώνα και φέρεται να δήλωνε αρχικά τη γυναικεία ενδυμασία που φορούσαν άνδρες ηθοποιοί, πιθανώς από τον τρόπο με τον οποίο η μακριά φούστα σερνόταν στο σανίδι. Θεατρικές συμβάσεις παρενδυσίας, κατά τις οποίες ανδρικά σώματα ενσάρκωναν γυναικείους ρόλους, από το ελισαβετιανό θέατρο έως την ιαπωνική παράδοση του Ονναγκάτα, συνιστούν ιστορικά προηγούμενα, διακριτά όμως από την ντραγκ-κουήν. Καταγεγραμμένη πρώιμη μορφή υπήρξε ο William Dorsey Swann [Ουίλλιαμ Ντόρσεϋ Σουάν], πρώην σκλάβος στην Ουάσιγκτον, ο οποίος αυτοαποκαλέστηκε «queen of drag» και μετέτρεψε τους χορούς παρενδυσίας σε χώρους συσπείρωσης της μαύρης κοινότητας. Στα τέλη του 19ου αιώνα η πρακτική πέρασε στο βωντβίλ και το καμπαρέ, με δημοφιλείς μιμητές γυναικών όπως ο Julian Eltinge [Τζούλιαν Ελτίντζ].


Η σύγχρονη πολιτική διάσταση της ντραγκ-κουήν διαμορφώθηκε στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Η εξέγερση του Stonewall [Στόουνγουωλ] το 1969, με πρωταγωνιστικές μορφές όπως η Marsha P. Johnson [Μάρσα Π. Τζώνσον], συνέδεσε το ντραγκ με τον ακτιβισμό και τη διεκδίκηση των ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιωμάτων. Η κουλτούρα των ballroom, που αποτυπώθηκε εμβληματικά στο ντοκυμαντέρ Paris Is Burning [Το Παρίσι φλέγεται] (1990), ανέδειξε τους «οίκους», όπου μια έμπειρη κουήν αναλάμβανε ρόλο «μητέρας» για τα νεότερα μέλη. Η παγκόσμια εμπορική καταξίωση ήρθε με το τηλεοπτικό RuPaul's Drag Race [Ο Αγώνας Ντραγκ του Ρουπώλ] (2009), που μετέτρεψε την τέχνη της ντραγκ-κουήν σε διεθνές πολιτισμικό φαινόμενο, εγείροντας ταυτόχρονα συζητήσεις για την εμπορευματοποίηση και τη μαζική αφομοίωσή της.


Δεν υφίσταται ενιαίο πρότυπο ντραγκ-κουήν. Οι σκηνικές περσόνες κινούνται από την αναπαράσταση μιας «ντίβας» έως την εκούσια παραμόρφωση της θηλυκότητας μέσω γκροτέσκων, τρας ή αβανγκάρντ επιλογών, ενώ άλλες εστιάζουν στο μουσικό θέατρο ή αναπτύσσουν σατιρικό και πολιτικό χαρακτήρα. Σε σχέση με τον ντραγκ-κινγκ, η ντραγκ-κουήν απολάμβανε ιστορικά μεγαλύτερη ορατότητα, γεγονός που αποτύπωνε την πολιτισμική αντίληψη της θηλυκότητας ως θεαματικής και επιδεκτικής παρωδίας.


Στην ελληνική σκηνή το ντραγκ παρέμεινε για δεκαετίες στη νυχτερινή ζωή και στα γκέι μπαρ, με πρώιμα σημεία αναφοράς το μπαρ Pierro's στη Μύκονο και, αργότερα, τις αθηναϊκές Κούκλες (1994), ενώ η καθιέρωση του Athens Pride από το 2005 προσέδωσε εξωστρεφή χαρακτήρα. Στον χώρο αυτόν διαμορφώθηκαν οι πρώτες διδάξασες της εγχώριας σκηνής, όπως ο Λεν [Len] και η Εύα Κουμαριανού, ενώ σήμερα αναγνωρίσιμες επιτελέστριες όπως η Chraja [Χράγια] και η Kangela Tromokratisch [Κανγκέλα Τρομοκράτις] συνδυάζουν το ντραγκ με κοινωνική κριτική.

Αγγλικά
drag queen
Γαλλικά
drag-queen, la
Γερμανικά
Dragqueen, die
Ιταλικά
drag queen, la

Σχετικοί όροι

καμπ, κουήρ θεωρία, μπουρλέσκ, κοινωνικό φύλο, βεντετισμός, χειλικός συγχρονισμός, θεωρία της επιτελεστικότητας, παρενδυσία, μιμητής γυναικών, γκροτέσκο

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"The stylistic ideal of the drag queen, on the other hand, is screaming vulgarity, the overstated look of the balloon-breasted tramp in the leopard-skin micro-mini skirt who strives to be loud, tawdry, and cheap. The trans vestite, in short, tries to tone it down; the drag queen, to tone it up. Unlike the lone fetishist who, in an effort to "pass," squeezes into corsets and tapes his breasts together to create the illusion of cleavage, the drag queen doesn ' t flee from his gender but actually incorporates it into his costume. Nor does he fear disclosure as the trans vestite does; he invites it. A gesture of electrifying revelation is often central to the comedy of his strapless ball gowns, bulging panty hose, and plunging necklines: the startling exposure of the prosthetic breasts, the impulsive removal of the wig, or even more brazen acts of exhibitionism, as in the time-honored drag convention of the floor-length cape which, like a flasher's raincoat, can be flung dramatically open to reveal the flat-chested and scantily clad male body beneath."


«Το στυλιστικό ιδανικό της ντραγκ-κουήν, από την άλλη πλευρά, είναι η κραυγαλέα χυδαιότητα, η υπερτονισμένη εμφάνιση του θηλυκού με τα φουσκωμένα σαν μπαλόνια στήθη και τη μίνι λεοπάρ φούστα, που επιδιώκει να είναι φωνακλού, κακόγουστη και φτηνή. Ο/η παρενδύτης/τρια, εν συντομία, προσπαθεί να το μετριάσει· η ντραγκ-κουήν, να το εντείνει. Σε αντίθεση με τον μοναχικό φετιχιστή που, σε μια προσπάθεια να «περάσει» απαρατήρητος, σφίγγεται σε κορσέδες και κολλάει τα στήθη του με ταινία για να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση του ντεκολτέ, η ντραγκ-κουήν δεν αποδρά από το φύλο της, αλλά στην πραγματικότητα το ενσωματώνει στο κοστούμι της. Ούτε φοβάται την αποκάλυψη όπως ο/η παρενδύτης/τρια· την προσκαλεί. Μια χειρονομία συγκλονιστικής αποκάλυψης βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο της κωμωδίας των στράπλες φορεμάτων του, των παραγεμισμένων καλσόν και των βαθιών ντεκολτέ του: η αιφνιδιαστική έκθεση των προσθετικών μαστών, η παρορμητική αφαίρεση της περούκας ή ακόμη πιο θρασείες πράξεις επιδειξιομανίας, όπως στην πατροπαράδοτη σύμβαση της ντραγκ-κουήν με την κάπα που φτάνει ως το πάτωμα, η οποία, σαν την καπαρδίνα ενός επιδειξία, μπορεί να ανοίξει διάπλατα και δραματικά, αποκαλύπτοντας το επίπεδο στήθος και το ημίγυμνο ανδρικό σώμα από κάτω.»

Στο απόσπασμα αυτό η ντραγκ-κουήν ορίζεται μέσα από την αντιδιαστολή της προς τον/την παρενδύτη/τρια: ενώ ο/η δεύτερος/η επιδιώκει να «περάσει» απαρατήρητος/η, η ντραγκ-κουήν επιδιώκει το ακριβώς αντίθετο, την υπερτονισμένη, θεατρική έκθεση του φύλου. Η χειρονομία της αιφνίδιας αποκάλυψης (η αφαίρεση της περούκας ή το άνοιγμα της κάπας που φανερώνει το ανδρικό σώμα) συνιστά κεντρικό κωμικό και επιτελεστικό μηχανισμό της ντραγκ-κουήν, που μετατρέπει την ίδια την έμφυλη ασυμφωνία σε πηγή θεάματος.

Harris, D. (1995). The aesthetic of drag. Salmagundi, 108, 62–74, εδώ σ. 63.

Quote Icon

Τι σημαίνει drag;

Διευκρινιστικά πρέπει να αναφέρω πως δεν ασχολούμαι η ίδια με την τέχνη του drag, αλλά συνεργάζομαι με καλλιτέχνες του χώρου. Από σεβασμό απέναντι στους καλλιτέχνες θα αναφέρω κάποιους ορισμούς που δόθηκαν από περφόρμερ της Ελλάδας. Όπως είχε δηλώσει η Zackie Oh! το drag είναι τέχνη, είναι επαναστατική πράξη, είναι τρόπος έκφρασης, ενώ για την Κόνι Drag είναι μια καλλιτεχνική μορφή έκφρασης, ένα extravagant show που απαιτεί κόπο, έμπνευση, ταλέντο και μεγάλο ψυχικό σθένος. Κατά τη ΔούKISSα drag είναι μια τέχνη και όχι φυλομετάβαση […] και άντρες και γυναίκες, gay ή straight, μπορούν να κάνουν drag.

Οι καλλιτέχνες «χτίζουν» μια περσόνα διαφορετική από αυτήν που έχουν στην καθημερινή τους ζωή, μια περσόνα που συνήθως έχει χαρακτήρα, συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και όνομα, μεταμφιέζονται και κάνουν παραστάσεις ξεδιπλώνοντας πτυχές του απελευθερωμένου εαυτού τους. Έτσι προκύπτει ένα πλήθος ρόλων, drag queens/kings, drag πρίγκιπες/ πριγκίπισσες, ρόλοι που υπερασπίζονται με τραγούδι και χορό το δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης.

Οι ορισμοί που παρατίθενται προέρχονται από καλλιτέχνες του ελληνικού ντραγκ και συγκλίνουν σε μια κοινή θέση: η τέχνη της ντραγκ-κουήν συνιστά καλλιτεχνική μορφή έκφρασης και όχι δήλωση έμφυλης ταυτότητας. Η επιτελεστική διάσταση αναδεικνύεται μέσα από τη συγκρότηση μιας διακριτής σκηνικής περσόνας, με δικό της όνομα, χαρακτήρα και δραματουργία, την οποία ο καλλιτέχνης-ντραγκ-κουήν υπερασπίζεται με τραγούδι, χορό και λόγο.

Ξεχωριστή μαρτυρία καταθέτει σε συνέντευξή της η Δώρα Ανδρουλιδάκη, μία εκ των ιδρυτριών της πρωτοβουλίας "Over the Rainbow Story Time" [Ώρα Παραμυθιού πάνω από το Ουράνιο Τόξο] στο Βερολίνο και υπεύθυνη του συντονισμού και της επιμέλειάς της στην Ελλάδα, η οποία τοποθετήθηκε τόσο για την αξία της ντραγκ-κουήν ως καλλιτεχνικής πρακτικής όσο και για την καταλληλότητα του εγχειρήματος "Drag Queen Story Hour_Athens Chapter" [Ώρα Παραμυθιού με Drag Queen, Παράρτημα Αθηνών].

Ρόκου, Λ. (2019, 23 Μαΐου). Το Drag Queen Story Hour μιλάει στα παιδιά για τη ρευστότητα των φύλων. Popaganda. popaganda.gr...

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Οι Cagelles [Καζέλ], ο χορός των ντραγκ-κουήν, στο νούμερο "We Are What We…

Η διαδικτυακή εκπομπή «Κλακαζ» της ντραγκ-κουήν Mary Sunshine [Μαίρη Σάνσαϊν], στην οποία η ίδια…

Οι διαγωνιζόμενες ντραγκ-κουήν της 15ης σεζόν του RuPaul's Drag Race [Ο Αγώνας Ντραγκ του Ρουπώλ]…

Η αιφνιδιαστική επίσκεψη της Isabelle Adjani [Ιζαμπέλ Αντζανί] στη σκηνή του Drag Race France [Ο…

Η ντραγκ-κουήν Zackie Oh [Ζάκι Ο], περσόνα του Ζαχαρία (Ζακ) Κωστόπουλου [Zak Kostopoulos] (1985-2018), σε…

Η τραγουδίστρια Άννα Βίσση παρακολουθεί και συναντά επί σκηνής την ντραγκ-κουήν που την υποδύεται, στο…

Η ντραγκ-κουήν Chraja [Χράγια] στο νούμερο «Η εκδίκηση της Μαριμάρ», μαζί με τον οίκο ντραγκ…

Οι Rainbow Mermaids [Ρέινμπόου Μέρμεϊντς] μιλούν για την τέχνη του ντραγκ στο πλαίσιο του TEDxAUTH.…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Ο William Dorsey Swann [Ουίλλιαμ Ντόρσεϋ Σουάν] (1860-1925), η πρώτη καταγεγραμμένη μορφή που αυτοπροσδιορίστηκε ως…

Ο Julian Eltinge [Τζούλιαν Ελτίντζ], από τους διασημότερους μιμητές γυναικών της αμερικανικής σκηνής του…

Ο ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης [Yannis Tsarouchis] μεταμφιεσμένος σε Μαργαρίτα Γκωτιέ, ηρωίδα του La Dame aux…

Η Coccinelle [Κοκσινέλ] (Jacqueline Charlotte Dufresnoy [Ζακλίν Σαρλότ Ντυφρενουά], 1931–2006) στο καμπαρέ Le Carrousel…

Αφίσα της περιοδείας του μιούζικαλ Priscilla Queen of the Desert [Πρισίλα, η βασίλισσα της…

Η ντραγκ-κουήν Bianca Del Rio [Μπιάνκα Ντελ Ρίο], περσόνα του Roy R. Haylock [Ρόι Ρ.…

Η Conchita Wurst [Κοντσίτα Βούρστ], ντραγκ-κουήν περσόνα του Thomas Neuwirth [Τόμας Νόιβιρτ], κατά τη…

Η ντραγκ-κουήν Kangela Tromokratisch [Κανγκέλα Τρομοκράτις], από τις αναγνωρίσιμες μορφές της σύγχρονης ελληνικής σκηνής, η…

βασική

Baker, R. (1994). Drag: A History of Female Impersonation in the Performing Arts. London: Cassell.

Butler, J. (1990). Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity. London & New York: Routledge.

Butler, J. (2004). Undoing Gender. London & New York: Routledge.

Edward, M., & Farrier, S. (Επιμ.) (2020). Contemporary Drag Practices and Performers: Drag in a Changing Scene, Volume 1. London: Methuen Drama.

Edward, M., & Farrier, S. (Επιμ.) (2022). Drag Histories, Herstories and Hairstories: Drag in a Changing Scene, Volume 2. London: Methuen Drama.

Feldman, J., & Hakim, J. (2020). From "Paris is Burning" to #dragrace: Social media and the celebrification of drag culture. Celebrity Studies, 11(4), 386–401.

Koutsougera, N. A. (2023). Incarnations of Laiko and Popular Music in Queer Contexts of Greece. Archaeology & Anthropology: Open Access, 5(1), 722–724. doi:10.31031/AAOA.2023.05.000622

Rupp, L. J., Taylor, V., & Shapiro, E. I. (2010). Drag queens and drag kings: The difference gender makes. Sexualities, 13(3), 275–294. doi:10.1177/1363460709352725

Senelick, L. (2000). The Changing Room: Sex, Drag and Theatre. London & New York: Routledge.

Αθανασίου, Α., & Παπανικολάου, Δ. (Επιμ.) (2020). Κουήρ πολιτική / δημόσια μνήμη: 30 κείμενα για τον Ζακ. Αθήνα: Rosa Luxemburg Stiftung – Παράρτημα Ελλάδας.

Παπαταξιάρχης, Ε., & Παραδέλλης, Θ. (Επιμ.) (1992). Ταυτότητες και φύλο στη σύγχρονη Ελλάδα: Ανθρωπολογικές προσεγγίσεις. Αθήνα: Καστανιώτης.

συμπληρωματική

Doonan, S. (2019). Drag: The Complete Story. London: Laurence King Publishing.

Hall, J. (2020). The Art of Drag. London: Nobrow Press.

Merriam-Webster. (n.d.). Drag queen. In Merriam-Webster.com dictionary. www.merriam-webster.com...

Zobel de Ayala, S. (2022). Finding Your Inner Drag: How Drag Culture Helped Form Freedom of Expression for the LGBTQ Community. Pop Culture Intersections, 55. Santa Clara University. scholarcommons.scu.edu...

Σαμπατακάκης, Γ. (2018, 20 Νοεμβρίου). Κλυταιμνήστρες στη Συγγρού και Τέρατα στο Γκάζι. Athens Voice. www.athensvoice.gr...

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. ντραγκ-κουήν. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ντραγκ-κουήν

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «ντραγκ-κουήν». Ανακτήθηκε 30 September 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ντραγκ-κουήν.

MLA

«ντραγκ-κουήν». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 30 September 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/ντραγκ-κουήν.

1326